Gynaecoloog Ruud Bekkers strijdt verder tegen HPV op Bonaire
Gynaecoloog en hoogleraar Ruud Bekkers vertrok onlangs bij het Catharina Ziekenhuis: hij verhuisde naar Bonaire en zet daar de komende tijd de strijd tegen baarmoederhalskanker voort. “Dat we in Nederlands sinds 2007 een vaccinatieprogramma hebben voor HPV*, is fantastisch. We zien nu een daling in het aantal gevallen die we eerder niet voor mogelijk hielden.”
Bekkers begon zijn loopbaan in Afrika, waar hij geconfronteerd werd met vrouwen die stierven aan baarmoederhalskanker. “Toen ik terugkwam in Nederland, wist ik: hier wil ik iets aan doen.” Hij specialiseerde zich in gynaecologische oncologie en werd in 2019 hoogleraar preventie van gynaecologische kanker. Zijn missie: baarmoederhalskanker uitroeien.
Doorbraak door vaccinatie
Die ambitie leek lang onhaalbaar. Tot in 2007 het eerste HPV-vaccin op de markt kwam. Bekkers was nauw betrokken bij de introductie in Nederland. “In 2010 hebben we de overheid overtuigd om vaccinatie op te nemen in het Rijksvaccinatieprogramma. Dat was niet vanzelfsprekend. Er klonken vragen: moeten we honderdduizend meisjes per jaar vaccineren om tweehonderd sterfgevallen te voorkomen? Maar het ging om veel meer: duizenden vrouwen die een voorstadium moeten laten behandelen, met alle risico’s voor vruchtbaarheid en gezondheid.”
Twintig jaar later zijn de resultaten indrukwekkend. Bij vrouwen onder de dertig daalde het aantal gevallen van baarmoederhalskanker van 55 per jaar in 2015 naar 17 in 2024. “En dat terwijl maar de helft van die groep gevaccineerd was”, benadrukt Bekkers. “Meisjes die gevaccineerd zijn, hebben 90 procent minder kans op kanker voor hun dertigste. Dat is gigantisch.”
Vaccin voor jongens
De vaccinatiegraad stijgt gestaag: van 45 procent in de beginjaren naar 72 procent nu. Sinds kort krijgen ook jongens op tienjarige leeftijd het vaccin. “Dat is cruciaal. HPV veroorzaakt niet alleen baarmoederhalskanker, maar ook anuskanker, peniskanker en keelkanker. Elk jaar krijgen 800 Nederlanders keelkanker door HPV. Vaccinatie beschermt dus veel breder.”
Toch is Bekkers niet klaar. “We moeten naar 85 procent vaccinatiegraad. Dan krijg je groepsimmuniteit en verdwijnen HPV-gerelateerde ziekten vrijwel volledig.” Nieuwe vaccins bieden bescherming tegen meer virusvarianten, maar de kern blijft: voorkomen is beter dan behandelen. “De behandeling van baarmoederhalskanker is in twintig jaar nauwelijks veranderd. Opereren, bestralen, chemo – dat is het. Vaccinatie is de grootste klap die we kunnen uitdelen.”
Zorg verbeteren
Op Bonaire wil Bekkers zijn kennis inzetten om de zorg te verbeteren. “Het vaccinatieprogramma loopt daar nog niet goed. Screening is gebrekkig. Ik ga geen onderzoek doen, maar wel kijken hoe we het beter kunnen organiseren.” Met een lach: “En natuurlijk ook al het andere werk van een gynaecoloog doen, zoals bevallingen begeleiden. Het is een mooi avontuur, aan het eind van mijn carrière.”
*HPV is de afkorting van humaan papillomavirus. Het virus kan baarmoederhalskanker en genitale wratten veroorzaken. Het kan ook kanker bij de penis, anus, schaamlippen, vagina, en mond- en keelholte veroorzaken. Je krijgt HPV via seksueel of intiem contact. Bijna iedereen krijgt ooit een HPV-infectie, mannen én vrouwen. Meestal ruimt het lichaam dit virus zelf weer op, maar het kan ook tot (voorstadia van) kanker leiden. Met de HPV-vaccinatie ben je goed beschermd tegen HPV-infecties.