Hun missie tegen eierstokkanker krijgt nu Europese vleugels: ‘Elke vrouw moet optie krijgen’

Bij eierstokkanker is de afgelopen decennia maar beperkt vooruitgang geboekt in overleving en kwaliteit van leven. Juist daarom is voorkomen dat vrouwen de ziekte krijgen zo belangrijk. Al jaren proberen Jurgen Piek, Rosella Hermens en Joanne de Hullu één eenvoudige ingreep veel normaler te maken: het preventief verwijderen van eileiders tijdens een buikoperatie. In Nederland alleen al kunnen met deze aanpak naar schatting zo’n 200 gevallen van eierstokkanker per jaar worden voorkomen. Met een Europese subsidie van bijna 500.000 euro krijgen ze nu de kans om die aanpak verder uit te rollen in Nederland én in zes ziekenhuizen in Roemenië.

Het gaat om een Europese subsidie van bijna 500.000 euro, gekregen vanuit de Reimagining Cancer Research in Europe Initiative van de Union for International Cancer Control, UICC. Dat programma is opgezet om bewezen manieren om kanker te voorkomen niet op de plank te laten liggen, maar daadwerkelijk in de dagelijkse zorg in te voeren. De subsidie is bedoeld voor onderzoek naar hoe deze aanpak in verschillende landen kan worden ingevoerd in de dagelijkse zorg en loopt maximaal twee jaar. De regeling sluit aan bij Europe’s Beating Cancer Plan en de Europese Mission on Cancer.

Met het geld gaan gynaecologisch oncoloog Jurgen Piek van het Catharina Ziekenhuis, hoogleraar Rosella Hermens en gynaecologisch oncoloog Joanne de Hullu van het Radboudumc en hun internationale partners twee dingen doen. Ze willen de aanpak in Nederland verder invoeren én starten in zes ziekenhuizen in Roemenië. Daar werken zij samen met onder anderen hoogleraar Mihaela Grigore van de Grigore T. Popa University of Medicine and Pharmacy in Iași. De ervaringen uit Nederland en Roemenië moeten uiteindelijk leiden tot een blauwdruk waarmee andere Europese landen de aanpak kunnen invoeren.

Jurgen Piek
Jurgen Piek

Kans op kanker verkleinen

Het gaat om opportunistische salpingectomie, oftewel het preventief verwijderen van beide eileiders bij vrouwen die geen kinderwens (meer) hebben en toch al een buikoperatie ondergaan. Voorloperstadia van veel vormen van eierstokkanker, ook wel de ‘silent lady killer’ (stille vrouwenmoordenaar) genoemd, ontstaan in de eileiders. Door die tijdens een andere operatie te verwijderen, kan de kans op eierstokkanker enorm worden verkleind.

Piek, Hermens en De Hullu ontwikkelden eerder, met steun van KWF en de Maarten van der Weijden Foundation, informatiemateriaal voor patiënten en zorgprofessionals en een interactieve keuzehulp. Daarmee kunnen vrouwen zich vooraf informeren en samen met hun arts besluiten of zij hun eileiders willen laten verwijderen.

Aandacht krijgen is daarbij volgens Piek cruciaal. “Uiteindelijk gaat het allemaal om bekendheid van deze mogelijkheid. Als mensen weten: hé, dit is een optie en ik word volgende week geopereerd, waarom doen we dat dan niet? Dan gaan ze naar hun eigen arts. Zo kun je steeds meer bekendheid genereren.”

Hermens wijst daarbij op de positie van vrouwen zelf. “Je moet patiënten ook empoweren, oftewel meer regie geven. Als je dit bij patiëntenverenigingen neerlegt, komt vanzelf de vraag: waarom doen we dat dan niet? Waarom is dit geen standaardzorg in Nederland?” De onderzoekers werken daarom nauw samen met patiëntenorganisaties en laten patiënten meedenken over de manier waarop de aanpak wordt ingevoerd.

Er zijn enorm veel verschillen in de dagelijkse zorgpraktijk. De ene patiënt krijgt die optie wel en de andere niet. Dat is niet eerlijk

Grote verschillen tussen Europese landen

Een belangrijke reden om de aanpak breder in Europa te verspreiden, zijn de verschillen die de onderzoekers tussen landen zien. Piek vroeg collega’s in verschillende Europese landen hoe de preventieve ingreep daar wordt toegepast. “Je ziet bijvoorbeeld dat het in Spanje regelmatig gebeurt. In Frankrijk gebeurt het ook regelmatig. Maar in andere landen is dat heel anders. Er zijn enorm veel verschillen in de dagelijkse zorgpraktijk. De ene patiënt krijgt die optie wel en de andere niet. Dat is niet eerlijk.”

Hermens formuleert het nog eenvoudiger: “Dan is het afhankelijk van welke ziekenhuisdeur je binnengaat welke zorg je krijgt. Dat wil je gewoon niet.” Precies daar ligt haar expertise. Als hoogleraar Persoonsgerichte oncologische keten- en netwerkzorg onderzoekt Hermens hoe bewezen verbeteringen daadwerkelijk onderdeel worden van de dagelijkse zorg, met aandacht voor samen beslissen en eigen regie van patiënten.

Ook in Nederland nog werk te doen

Ook in Nederland wordt de mogelijkheid nog lang niet bij iedere geschikte vrouw besproken. Vooral bij buikoperaties buiten de gynaecologie, bijvoorbeeld bij chirurgie of urologie, ligt nog veel ruimte voor verbetering.

Ook geld en beschikbare OK-tijd spelen een rol. Het verwijderen van de eileiders kost tijdens een operatie extra tijd. Voor die extra ingreep bestaat op dit moment geen aparte vergoeding. Juist bij chirurgische en urologische operaties kan dat een knelpunt zijn, omdat ziekenhuizen die extra OK-tijd wel moeten inplannen en bekostigen.

Tegelijkertijd wordt in Nederland gewerkt aan een financiële onderbouwing voor een vaste vergoeding van de ingreep. De nieuwe subsidie richt zich dus niet alleen op Roemenië; ook in Nederland willen de onderzoekers de invoering verder verbeteren.

Buikoperatie. Foto: Jarno Verhoef/Catharina Ziekenhuis
Buikoperatie: vrouwen die geen kinderwens (meer) hebben, zouden hun eileiders kunnen laten verwijderen. Voorloperstadia van veel vormen van eierstokkanker, ook wel de ‘silent lady killer’ (stille vrouwenmoordenaar) genoemd, ontstaan in de eileiders. Door die tijdens een andere operatie te verwijderen, kan de kans op eierstokkanker enorm worden verkleind. Foto: Jarno Verhoef/Catharina Ziekenhuis

Op grond van die ervaringen maken we vervolgens een plan voor invoering door Europa. Een soort blauwdruk: zo zou je het straks in Europa kunnen doen

Niet alleen een Nederlandse handleiding opsturen

Terug naar de samenwerking met Roemenië: die vindt niet alleen via beeldschermen plaats. Piek, Hermens en andere onderzoekers gaan ook naar Roemenië om samen met hun Roemeense collega’s te werken aan de invoering in de zes ziekenhuizen.

Ze gaan in Roemenië dus niet simpelweg een Nederlandse handleiding neerleggen. De onderzoekers bekijken samen met de ziekenhuizen wat nodig is om artsen en andere zorgverleners mee te krijgen, hoe vrouwen goed geïnformeerd kunnen worden en hoe de ingreep praktisch in de zorg kan worden ingebouwd. Ook de keuzehulp is onderdeel van die aanpak.

“Wij hebben in Nederland een strategie ontwikkeld om opportunistische salpingectomie te implementeren”, zegt Hermens. “Die gaan we nu in zes ziekenhuizen in Roemenië uitrollen. Op grond van die ervaringen maken we vervolgens een plan voor invoering door Europa. Een soort blauwdruk: zo zou je het straks in Europa kunnen doen.”

Nadrukkelijk een eerste stap

De onderzoekers verwachten dus niet dat na deze subsidie meteen heel Europa is bereikt. Roemenië is nadrukkelijk een eerste internationale stap. Op basis van de ervaringen daar willen Piek, Hermens en De Hullu bepalen wat nodig is voor verdere uitbreiding.

“Eerst moeten we deze stap maken en kijken hoe het gaat in Roemenië”, zegt Piek. “Dan kun je na een jaar of anderhalf kijken hoeveel muziek erin zit en wat een volgende aanvraag kan zijn.”

Het gezamenlijke doel is uiteindelijk helder: voorkomen dat het aanbod van deze vorm van kankerpreventie afhangt van het ziekenhuis of land waar een vrouw toevallig wordt geopereerd. Iedere vrouw die ervoor in aanmerking komt, moet weten dat de mogelijkheid bestaat en daar samen met haar arts een keuze over kunnen maken.


© 2026 Catharina Ziekenhuis
Alle rechten voorbehouden