Onderzoek door verpleegkundigen: niet alleen ziekte behandelen, maar ook kijken naar leven eromheen
Een infuus dat eerder verwijderd kan worden, betere begeleiding bij thuismonitoring of aandacht voor seksualiteit tijdens ziekte. Onderzoek door verpleegkundigen gaat over vragen uit de dagelijkse zorg. In Bernhoven, Máxima MC en het Catharina Ziekenhuis bundelen verpleegkundige onderzoekers hun kennis om de zorg voor patiënten te verbeteren.
Een patiënt is meer dan iemand met een ziekte. Het is ook een partner, een ouder, een collega of iemand die graag weer wil sporten. Juist dat brede perspectief maakt onderzoek door verpleegkundigen zo waardevol, vindt Mariëlle van Mersbergen, verpleegkundig onderzoeker in het Catharina Ziekenhuis. “Onze vragen zijn echt anders dan die van een specialist. Het gaat niet alleen over de vraag of de ene behandeling beter werkt dan de andere. Het gaat er ook om hoe we iemand zo goed mogelijk kunnen ondersteunen om het leven weer op te pakken, ook als diegene met een ziekte moet leven.”
Volgens Van Mersbergen kijken verpleegkundigen naar aspecten die in medisch onderzoek soms minder aandacht krijgen. “Een ziekenhuisopname beslaat maar een heel klein deel van iemands leven. Je hoopt dat iemand daarna weer activiteiten kan doen die bijdragen aan kwaliteit van leven, plezier en geluk. Daar hebben wij als verpleegkundigen veel oog voor.” Dat kan bijvoorbeeld gaan over seksualiteit tijdens ziekte, een onderwerp waar binnen haar ziekenhuis onderzoek naar wordt gedaan. Ook onderzoek naar valpreventie op de afdeling Geriatrie laat zien hoe verpleegkundigen bijdragen aan betere en veiligere zorg.
Je kunt iets doen omdat je het altijd al zo hebt gedaan, maar dat wil niet zeggen dat het ook het beste is voor de patiënt
Combinatie van praktijkervaring en wetenschappelijke kennis
Dat verpleegkundig onderzoek niet altijd ingewikkeld hoeft te zijn, weet Stefanie van den Broek. Zij werkt bij Bernhoven, het ziekenhuis in Uden, als regie-oncologieverpleegkundige en wetenschappelijk verpleegkundige. “We doen als verpleegkundigen nog heel veel dingen die eigenlijk nooit goed onderzocht zijn. Je kunt iets doen omdat je het altijd al zo hebt gedaan, maar dat wil niet zeggen dat het ook het beste is voor de patiënt.”
In Bernhoven leidde onderzoek bijvoorbeeld tot aanpassingen in verpleegkundige handelingen. Sommige materialen hoeven minder vaak te worden vervangen en bepaalde handelingen kunnen eenvoudiger worden uitgevoerd. Dat bespaart tijd en materiaal. Een voorbeeld is het gebruik van infusen. “Die blijven vaak langer bij patiënten zitten dan nodig is. Zo’n infuus kan ongemak veroorzaken en geeft ook risico op infecties. Door er bewuster naar te kijken en infusen te verwijderen zodra deze niet meer nodig zijn, kunnen we de zorg verbeteren.”
Juist de combinatie van praktijkervaring en wetenschappelijke kennis vindt Van den Broek belangrijk. “Verpleegkundigen hebben veel ervaring. Daardoor weten we vanuit de praktijk al heel veel. Het wordt sterker als je die ervaring combineert met onderzoek.”
Eline Pelders, beleidsadviseur verpleegkundig onderzoek en Evidence Based Practice (zorg verlenen op basis van wetenschappelijk onderzoek, professionele ervaring en wensen van de patiënt) bij Máxima MC, herkent dat. “Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat verpleegkundigen een grote invloed hebben op de uitkomsten voor patiënten. Daarom is het belangrijk dat we verpleegkundige zorg blijven onderzoeken en verbeteren.”
We hoeven niet allemaal opnieuw het wiel uit te vinden. Door samen te werken, kunnen we van elkaar leren en elkaars netwerk gebruiken
Netwerkmiddag
Zelf doet Pelders onderzoek naar de begeleiding van patiënten die in aanmerking komen voor thuismonitoring. Daarbij houden patiënten na hun ziekenhuisopname zelf gezondheidsgegevens bij, terwijl zorgverleners op afstand meekijken, bijvoorbeeld via een app. “We hebben onderzocht hoe verpleegkundigen patiënten het beste kunnen ondersteunen bij de keuze om wel of niet mee te doen aan thuismonitoring. Het gaat erom dat patiënten goed worden geïnformeerd en een keuze kunnen maken die bij hen past.”
Het onderzoek, uitgevoerd in samenwerking met Fontys Hogeschool, bevindt zich in de afrondende fase. Pelders werkt daarnaast mee aan onderzoek naar verpleegkundigen die patiënten op afstand begeleiden en hun gezondheid volgen (monitoringsverpleegkundigen). “Dat is een relatief nieuwe functie. We kijken hoe zij patiënten ondersteunen om zelf met hun gezondheid om te gaan en hoe zij samen met patiënten beslissingen nemen.”
Om dergelijke onderzoeken verder te brengen, zoeken verpleegkundige onderzoekers elkaar steeds vaker op. Bernhoven, Máxima MC en het Catharina Ziekenhuis werken samen om ervaringen uit te wisselen, kennis te delen en gezamenlijk onderzoek te stimuleren. Deze week hielden de drie ziekenhuizen in Uden een netwerkmiddag over verpleegkundig en paramedisch onderzoek.
“We hoeven niet allemaal opnieuw het wiel uit te vinden”, zegt Pelders (Máxima MC). “Door samen te werken, kunnen we van elkaar leren en elkaars netwerk gebruiken. Ook kunnen we onderzoeken naar een hoger niveau tillen door ze in meerdere ziekenhuizen uit te voeren. Dan kun je grotere groepen patiënten betrekken.”
Het zijn soms kleine dingen, die direct verschil kunnen maken voor een patiënt
Verder groeien
Van den Broek (Bernhoven) ziet vooral mogelijkheden in het delen van praktische ervaringen. “Misschien zijn wij hier ergens mee bezig en blijkt dat een ander ziekenhuis dat vorig jaar al heeft onderzocht. Dan kunnen we daarvan leren. Of we ontdekken dat we met dezelfde vragen rondlopen en besluiten we samen op te trekken.”
Volgens Van Mersbergen (Catharina Ziekenhuis) zit de meerwaarde ook in het samenbrengen van mensen die binnen hun eigen ziekenhuis nog relatief zeldzaam zijn. “Je leert niet alleen hoe je jezelf als verpleegkundig onderzoeker kunt ontwikkelen, maar vooral ook van het onderzoek dat anderen doen. Dat levert kruisbestuiving op. Door samen te werken, leggen we een fundament dat verder reikt dan onze eigen ziekenhuizen.”
Van Mersbergen noemt verpleegkundig onderzoekers weleens ‘eenhoorns’. “We zijn er wel, maar we zijn nog redelijk zeldzaam.” Zelf wist ze na haar hbo-verpleegkundeopleiding al dat ze onderzoek wilde doen. Toch duurde het twintig jaar voordat ze die ambitie kon waarmaken. “Het vraagt inzet van verpleegkundigen zelf, maar ook van leidinggevenden, management en bestuur die bereid zijn anders te denken en verbindingen te leggen. Dat is nog niet vanzelfsprekend in een beroep dat vaak vooral als uitvoerend wordt gezien. Toch ontstaan door samenwerking steeds meer kansen voor onderzoek. Die beweging zie ik gelukkig steeds vaker, landelijk én in het ziekenhuis waar ik werkzaam ben.”

Ook Pelders ziet volop kansen. Ze hoopt dat verpleegkundig onderzoek de komende jaren verder groeit en dat verpleegkundigen gemakkelijker de mogelijkheid krijgen om onderzoek te combineren met hun werk in de directe patiëntenzorg. Juist die combinatie vindt ze waardevol, omdat onderzoeksvragen dan voortkomen uit de dagelijkse praktijk. “Ik hoop dat we steeds meer verpleegkundige onderzoekers in de regio krijgen die zowel onderzoek doen als in de praktijk werken. En dat ze elkaar weten te vinden, zodat daar mooie samenwerkingsverbanden uit ontstaan.” Volgens haar is er al veel bereikt. “We hebben als beroepsgroep al heel veel stappen gezet. We mogen ook trots zijn op alles wat we al doen en op de manier waarop we de samenwerking met elkaar opzoeken.”
Van den Broek kijkt vooral naar wat dat voor patiënten kan betekenen. Volgens haar is het belangrijk dat verpleegkundigen naast hun bijdrage aan grote onderzoeksprojecten ook de ruimte krijgen om alledaagse problemen op de werkvloer aan te pakken. Juist daar liggen mogelijkheden om de zorg direct te verbeteren. “Het zou mooi zijn als er in ieder ziekenhuis een stevige basis van verpleegkundige onderzoekers is. Mensen die kunnen oppakken wat verpleegkundigen in hun dagelijkse werk signaleren.” Daarbij hoeft het niet altijd om grote veranderingen te gaan. “Als je bijvoorbeeld overbodige handelingen kunt schrappen of dingen die je op de werkvloer signaleert meteen kunt onderzoeken en verbeteren, levert dat veel op. Het zijn soms kleine dingen, die direct verschil kunnen maken voor een patiënt.”