Michelangelolaan 2
5623 EJ Eindhoven

040 - 239 91 11

Kleurenzienstoornis (Folder)

Een kleurenzienstoornis is een verminderd vermogen om kleuren te kunnen onderscheiden. Of een  bepaalde kleur herkent wordt, hangt onder andere af van de helderheid van de kleur en van de werking van de lichtgevoelige cellen die gebruikt worden voor het waarnemen van kleur in het netvlies: de kegeltjes.

In de meeste gevallen gaat het om een vermindering in het kunnen onderscheiden van rood, geel en groenachtige kleuren. Het kan ook voorkomen dat de kleuren blauw en groen of blauw en geel minder goed te onderscheiden zijn.

Wat is een kleurenzienstoornis?

Een kleurenzienstoornis betekent dat iemand kleuren anders ziet of minder goed van elkaar kan onderscheiden. De meeste mensen met een kleurenzienstoornis zien nog wél kleuren, maar bepaalde tinten lijken erg op elkaar. Het gaat dus niet om volledig zwart-wit zien — dat komt zeer zelden voor.

Kleurenzien gebeurt in het netvlies van het oog. Daar zitten speciale cellen (kegeltjes) die gevoelig zijn voor verschillende kleuren. Als één of meer van deze kegeltjes minder goed werken, ontstaat een kleurenzienstoornis.

Afwijkend kleurenzien

Men spreekt van kleurenblindheid wanneer er afwijkend kleurenzien wordt bedoeld. Die term is verwarrend. Kleurenzien is meestal namelijk wel aanwezig, maar in mindere mate en er is geen sprake van blindheid.  Volledig kleurenblindheid komt zeldzaam voor.

Erfelijkheid

Het merendeel van de kleurenzienafwijkingen zijn aangeboren en erfelijk. Deze aangeboren afwijkingen komen bij 0.5% van de vrouwen voor en bij 8% van de mannen. Dit betreft vrijwel altijd een afwijking in het rood/groen kleurenzien. Een kleurenzienstoornis kan ook een symptoom zijn van een oogaandoening.

Opleidings- en beroepskeuze

Voor het maken van een beroepskeuze kan het belangrijk zijn om rekening te houden met de kleurenzienafwijking. Het hebben van een kleurenzienafwijking kan namelijk storend zijn bij sommige beroepen. De mate van de kleurenzienafwijking en de taken die bij het beroep horen, spelen hierbij een rol. Voor een klein aantal beroepen is perfect kleurenzien een vereiste. Informeer vooraf bij een opleiding of een kleurenzienafwijking een probleem zou kunnen zijn en of er maatregelen genomen zouden kunnen worden, zodat de opleiding toch gevolgd kan worden.

Tips

• Een goed contrast tussen voor- en achtergrond is belangrijk. Dit kunt u toepassen door gebruik te maken van lichte en donkere kleuren.
• Gebruik bij het markeren of onderstrepen bij voorkeur helder geel, blauw, wit of zwart i.v.m. eventueel rood-groen kleurenzienafwijking. Gebruik een in plaats van een kleur, bijvoorbeeld een stippellijn of een gegolfde lijn en niet een rode of gele lijn.
• Plak op kleurpotloden of stiften de kleurnamen of stickers met symbolen die te maken hebben met die kleur (bijvoorbeeld zonnetje op geel).
• Als kleuren ook een boodschap inhouden, bijvoorbeeld groen=starten en rood=stoppen, schrijf dan de betreffende woorden erbij.
• Let op bij opdrachten waarin een kleurnaam is verwerkt. Noem hierbij niet alleen de kleur, maar maak de opdracht zo duidelijk mogelijk. Bijvoorbeeld: ‘noem alle woorden die onderstreept zijn’ en niet: ‘noem alle woorden waaronder een groene streep staat’.
• Hoge kleurintensiteit en heldere belichting werken in het voordeel van iemand met een kleurenzienafwijking.
• Let op bij het kiezen van spelletjes waarbij kleuronderscheidend vermogen nodig is, of er naast kleuren ook gebruikgemaakt wordt van symbolen die onderscheid maken.
• Opladers met rode of groene lichtjes kunnen een probleem zijn.
• Wees bewust dat mensen met een rood kleurenzienstoornis puur rood als donkerder ervaren. Een rode laserpointer om dingen aan te wijzen is dan lastig.
• Bij sportwedstrijden wordt vaak gebruikgemaakt van linten om teams te onderscheiden of een veld af te zetten. Maak hiervoor gebruik van bijvoorbeeld gestreepte linten.
• Wees bewust dat iemand met een kleurenzienafwijking moeite kan hebben om de juiste lijnen voor een bepaalde sport op de grond van een sporthal te zien. Blauwe sportvloeren zijn makkelijker dan groene sportvloeren, als het gaat om herkennen van de lijnen op de vloeren.
• Digitale klokken met rode cijfers kunnen een probleem zijn bij mensen met een rood kleurenzienafwijking. Kies dan voor een analoge klok.
• Bij topografie worden grenzen soms bepaald door verschillende kleuren voor de landen te gebruiken. Markeer de grenzen met bijvoorbeeld een zwarte lijn of gebruik een aangepaste atlas. Kinderen kunnen ook samenwerken met iemand die geen kleurenzienstoornis heeft.
• Bij websites kunnen hyperlinks in een rode of groene kleur wegvallen tegen de achtergrond.
• Signaleringen bij matrixborden kunnen een probleem zijn bij een rood kleurenzienafwijking.
• Bij scheikunde kan het lastig zijn chemische reacties te beoordelen.
• Van de papieren editie van de centrale eindtoets (Cito) is een speciale zwart-wit versie voor kinderen die helemaal geen kleuren zien. De online versie van de Cito geeft geen problemen voor kinderen die helemaal geen kleuren zien. Hetzelfde geldt voor de eindtoets van ROUTE8. Van de IEP Eindtoets is een zwart-wit uitgave van de opgavenboekjes beschikbaar.
• Boeken van verschillende uitgeverijen (bijvoorbeeld Noordhoff, ThiemeMeulenhoff en Zwijsen) zijn digitaal te verkrijgen, waarbij met aangepaste instellingen (zie hieronder) op de laptop het bekijken van de lesstof makkelijker is. Aangepaste boeken zijn helaas niet beschikbaar. Dit loopt meestal via Dedicon.
• Bij eindexamens kunt u gebruikmaken van een opzoekhulp (iemand die op verzoek vertelt welke kleur waar is). Digitale examens zijn aangepast voor mensen met een kleurenzienstoornis.

App’s en websites

• De app Color Blind Pal helpt mensen met een kleurenzienstoornis om kleuren anders waar te nemen bijvoorbeeld door middel van filters. Het kan helpen om met deze app iets te bekijken wat normaal gesproken moeilijk te zien is (een grafiek/kaart/plattegrond). Ook kan de app kleuren benoemen. Ook beschikbaar voor Mac.
• De Chromatic Vision simulator app laat zien hoe de wereld eruit ziet voor een persoon met een kleurenzienafwijking. U kunt een Rood (P=protan), Groen (D=deutan) of een blauw (T=tritan) kleurenzienstoornis simuleren. De mate van de kleurenzienstoornis kunt u aanpassen.
• Met de app Visolve kunt u kleuren beter onderscheiden door middel van filters. Ook kunt u kleuren arceren, handig voor kaarten of diagrammen.

https://www.kleurenblindheid.nl/
Informatie over en voorbeelden van soorten kleurenzienafwijkingen.

https://www.kleurenblindheid.nl/kleuren/software.html
Meerdere aanpassingen in software, websites en apps.

https://wearecolorblind.com/
Praktische ervaringen van mensen met een kleurenzienafwijking.

https://support.microsoft.com/nl-nl/office/kleur-en-contrast-gebruiken-voor-toegankelijkheid-in-microsoft-365-bb11486d-fc7d-4cd9-b344-16e2bc2a2387#bkmk_colorblindadjustwin11
Microsoft Ondersteuning
Hoe u Windows 10 kunt aanpassen bij een kleurenzienstoornis.

https://www.iphoned.nl/tips/kleurfilters-iphone-ipad-mac/
Hoe u Apple kunt aanpassen bij een kleurenzienstoornis.

https://www.clickx.be/android/166632/kleurenblind-met-android-werken/
Hoe u Android kunt aanpassen bij een kleurenzienstoornis

Opleidingsziekenhuis

Het Catharina Ziekenhuis is een opleidingsziekenhuis. Wij bieden tal van opleidingsmogelijkheden voor artsen, verpleegkundigen en paramedische beroepen en werken daarin nauw samen met opleidingscentra en –ziekenhuizen in de regio. Dit kan betekenen dat uw behandeling, onderzoek of operatie (mede) uitgevoerd wordt door een zorgverlener in opleiding. Denk hierbij aan een arts in opleiding tot specialist, een co-assistent of een verpleegkundige in opleiding. Veiligheid is het allerbelangrijkste, daarom staat de zorgverlener in opleiding altijd onder supervisie van een gekwalificeerde zorgverlener. Indien u niet wenst geholpen te worden door een zorgverlener in opleiding, kunt u dit aangeven bij uw behandelend arts.

Vragen

Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen, dan kunt u contact opnemen met de polikliniek Oogheelkunde.

Contactgegevens

Catharina Ziekenhuis
040 – 239 91 11
www.catharinaziekenhuis.nl

Polikliniek Oogheelkunde
040 – 239 72 00

Routenummer(s) en overige informatie over de polikliniek Oogheelkunde vindt u op www.catharinaziekenhuis.nl/oogheelkunde