Michelangelolaan 2
5623 EJ Eindhoven

040 - 239 91 11

Seksualiteit en vaginale revalidatie na behandeling van kanker in het kleine bekken (Folder)

U staat op het punt behandeld te worden voor kanker in het kleine bekken of bent hiervoor recent behandeld. Een behandeling zoals een operatie of bestraling kan invloed hebben op uw lichaam en op uw seksualiteit.

Seksualiteit kan tijdens en na een kankerbehandeling veranderen. Dit kan komen door lichamelijke veranderingen, maar ook door de spanning, onzekerheid en emoties die een kankerbehandeling met zich meebrengt. Misschien vraagt u zich af of uw lichaam nog hetzelfde zal functioneren, of u nog seksueel actief kunt zijn en hoe uw lichaam na de behandeling zal aanvoelen.

Niet iedereen krijgt seksuele klachten en klachten verschillen per persoon. Soms zijn veranderingen tijdelijk, maar sommige klachten kunnen langer blijven bestaan. Het kan tijd kosten om opnieuw te ontdekken wat prettig voelt.

Een verandering in uw lichaam betekent niet dat seksualiteit niet meer mogelijk is. Vaak kan er met tijd, aandacht en soms wat ondersteuning weer veel mogelijk zijn. Het kan zelfs helpen om samen met uzelf of uw partner opnieuw te ontdekken wat u prettig vindt.

In deze folder leest u welke veranderingen kunnen optreden, wat u zelf kunt doen en wanneer het verstandig is om hulp te vragen.

Welke veranderingen kunnen optreden?

• Vaginale vernauwing en pijn

Na sommige operaties of na bestraling kan het vaginale weefsel minder soepel en beweeglijk worden. Hierdoor kan het inbrengen van een vinger, tampon of hulpmiddel of geslachtsgemeenschap minder prettig of pijnlijk worden.

Dit gebeurt niet bij iedereen. Het is daarom niet nodig om ervan uit te gaan dat u na de behandeling problemen zult krijgen.

 Wat kunt u zelf doen?

Vaginale revalidatie kan helpen om de vagina soepel en beweeglijk te houden. Dit kan bijvoorbeeld door:

• regelmatig seksueel actief te zijn;
• uw vingers te gebruiken;
• een vibrator of ander geschikt seksspeeltje te gebruiken;
• pelottes te gebruiken.

Meer informatie over vaginale revalidatie vindt u verderop in deze folder.

• Vaginale droogheid

Na een behandeling kan de vagina droger worden. Dit kan seks of het inbrengen van een hulpmiddel minder prettig maken. Vaginale droogheid kan verschillende oorzaken hebben, bijvoorbeeld veranderingen van het vaginale slijmvlies of hormonale veranderingen.

Wat kunt u zelf doen?

Het kan helpen om voldoende tijd te nemen voor seksuele opwinding. Opwinding ontstaat door prikkeling van uw zintuigen, gedachten en door prettige seksuele stimulatie. Ook stimulatie van de clitoris kan hierbij een belangrijke rol spelen. Wanneer u voldoende opgewonden bent, wordt de vagina vaak vanzelf vochtiger.

Glijmiddel kan helpen om wrijving te verminderen en seks of het gebruik van een hulpmiddel comfortabeler te maken.

Wanneer de klachten blijven bestaan, kunt u dit bespreken met uw behandelaar. Soms kan een lokale hormonale behandeling helpen.

• Vroegtijdige overgang

Sommige behandelingen kunnen de werking van de eierstokken beïnvloeden. Hierdoor kunt u op jongere leeftijd in de overgang komen.

Klachten die hierbij kunnen optreden zijn bijvoorbeeld:

• opvliegers;
• stemmingswisselingen;
• vaginale droogheid;
• veranderingen in het seksuele verlangen;
• verminderde vruchtbaarheid.

Wat kunt u hieraan doen?

Wanneer u klachten heeft door een vroegtijdige overgang, kunt u dit met uw behandelaar bespreken. Soms kan een hormonale behandeling helpen. Dit kan bijvoorbeeld een lokale behandeling zijn, maar afhankelijk van uw situatie kan ook een behandeling met hormonen die via het lichaam werken worden besproken.

• Verminderde vruchtbaarheid

Sommige behandelingen kunnen invloed hebben op uw vruchtbaarheid. Wanneer dit voor uw behandeling van belang is, wordt dit vóór de behandeling met u besproken.

Heeft u na uw behandeling vragen over uw vruchtbaarheid of een eventuele kinderwens? Bespreek dit dan met uw behandelaar.

• Minder seksueel verlangen of minder gevoeligheid

Na een kankerbehandeling kan uw seksuele verlangen veranderen. Dit kan samenhangen met lichamelijke veranderingen, hormonale veranderingen, vermoeidheid, pijn of de spanning en emoties rondom de behandeling. Ook kan de gevoeligheid van de vagina of geslachtsorganen veranderen.

Het kan tijd kosten om opnieuw te ontdekken wat prettig voelt. Soms zijn andere of intensere prikkels nodig dan u vóór de behandeling gewend was.

Het kan helpen om samen met uzelf of uw partner te onderzoeken:

• wat u prettig vindt;
• welke aanrakingen prettig voelen;
• welke prikkels u opgewonden maken;
• welke manier van vrijen op dit moment bij u past.

Seksuele opwinding kan na een behandeling anders ontstaan dan u gewend was. Geef uzelf daarom de tijd om uw lichaam opnieuw te leren kennen.

• Veranderde lichaamsbeleving

Een operatie, littekens of een stoma kunnen invloed hebben op hoe u naar uw lichaam kijkt. Misschien voelt uw lichaam anders of voelt u zich minder aantrekkelijk of onzeker tijdens intimiteit.

Deze gevoelens zijn begrijpelijk. Het kan helpen om hierover te praten met uw partner, behandelaar of een professional die ervaring heeft met seksualiteit na kanker.

Seksualiteit opnieuw ontdekken

U hoeft niet te wachten met intimiteit of seksualiteit totdat alles weer voelt zoals vóór de behandeling. Ook wanneer geslachtsgemeenschap tijdelijk niet lukt of niet prettig is, zijn er vaak andere manieren om samen intiem en seksueel actief te zijn.

Aanraking, knuffelen, zoenen, masturberen en andere vormen van seksuele intimiteit kunnen prettig zijn. Bespreek met uw partner wat u prettig vindt en waar u behoefte aan heeft.

Soms helpt het om seksualiteit stap voor stap opnieuw op te bouwen en samen te ontdekken wat fijn voelt. Uw seksualiteit hoeft niet hetzelfde te zijn als vóór de behandeling om weer prettig en waardevol te kunnen zijn.

Vaginale revalidatie
Na sommige behandelingen kan het belangrijk zijn om de vagina soepel en voldoende beweeglijk te houden. Dit wordt ook wel vaginale revalidatie genoemd.

Het doel is om het vaginale weefsel te blijven bewegen en het inbrengen van bijvoorbeeld een vinger, hulpmiddel of penis zo comfortabel mogelijk te houden.

Vaginale revalidatie kan daarnaast helpen om opnieuw vertrouwen te krijgen in uw lichaam en in wat prettig voelt. Er zijn verschillende manieren om de vagina te blijven bewegen. Kies vooral een manier die bij u past.

Wanneer kunt u beginnen?
Uw behandelaar bespreekt met u of vaginale revalidatie voor u van belang is en wanneer u hiermee kunt beginnen.

Na bestraling wordt vaak geadviseerd om ongeveer 4 weken na de laatste bestraling te starten. Na een operatie waarbij de vagina is betrokken, kan dit vaak ongeveer 4 weken na de operatie zijn.

Het juiste moment hangt af van uw behandeling, het herstel van het weefsel en uw persoonlijke situatie. Begin daarom pas wanneer uw behandelaar aangeeft dat dit veilig is.

Het is belangrijk om ook niet onnodig lang te wachten wanneer vaginale revalidatie voor u wordt geadviseerd. Uw behandelaar kan met u bespreken wanneer het voor u verstandig is om te starten.

Hoe kunt u de vagina soepel houden?
Er zijn verschillende mogelijkheden.

Met uw vingers
U kunt uw vagina voorzichtig met twee of drie vingers bewegen en oprekken.

• Gebruik voldoende glijmiddel.
• Breng uw vingers rustig in.
• Geef zachte druk in verschillende richtingen.
• Beweeg rustig heen en weer.
• Forceer niets.

Het doel is om het weefsel rustig te laten bewegen. U hoeft hierbij geen kracht te zetten.

 Met een pelotte
Een pelotte is een glad hulpmiddel waarmee u de vagina kunt oefenen. Er zijn verschillende maten.

Zo gebruikt u een pelotte.

• Begin met een maat die gemakkelijk en comfortabel kan worden ingebracht.
• Gebruik voldoende glijmiddel op de pelotte en eventueel rond de ingang van de vagina.
• Breng de pelotte rustig in en forceer niets.
• Beweeg de pelotte voorzichtig heen en weer en eventueel van links naar rechts.
• U kunt de pelotte voorzichtig ronddraaien.
• Ongeveer 1 tot 3 minuten per keer is voldoende.
• Wanneer een maat gemakkelijk en zonder pijn gaat, kunt u geleidelijk een grotere maat proberen.

Het hoeft niet snel. Comfort is belangrijker dan het bereiken van een bepaalde maat.

U kunt de pelotte gebruiken wanneer u ontspannen bent. Voor sommige vrouwen is het prettiger om dit te doen wanneer zij seksueel opgewonden zijn. Door opwinding kan de bekkenbodem beter ontspannen en wordt de vagina vaak vochtiger. Hierdoor kan het inbrengen gemakkelijker en prettiger zijn.

U kunt de pelotte alleen gebruiken, maar dit kan ook samen met uw partner.

Pelottes zijn verkrijgbaar via verschillende webwinkels. U kunt bijvoorbeeld kijken bij De Paarse Keizerin. Daar zijn verschillende sets met meerdere maten verkrijgbaar. Een set met verschillende diameters kan handig zijn, zodat u rustig kunt opbouwen.

Heeft u hulp nodig bij het kiezen van een geschikte set? Bespreek dit dan met uw behandelaar of bekkenbodemfysiotherapeut.

Pelottes worden niet altijd vergoed door de zorgverzekeraar. Wij adviseren u om vooraf bij uw zorgverzekeraar na te vragen of u voor vergoeding in aanmerking komt.

Schoonmaken van een pelotte

• Maak de pelotte na ieder gebruik goed schoon.
• Maak de pelotte schoon met water en zeep en spoel deze goed af. Laat de pelotte goed drogen en bewaar deze daarna in een schone verpakking of hoes.
• Volg bij het gebruik altijd de schoonmaakinstructies van de fabrikant.

Met een vibrator of ander seksspeeltje
Een vibrator of ander geschikt seksspeeltje kan ook worden gebruikt om de vagina te blijven bewegen.

Voor sommige vrouwen is dit een prettigere manier dan het gebruik van een pelotte. U kunt hierbij seksualiteit en vaginale revalidatie met elkaar combineren.

• Opwinding kan het inbrengen gemakkelijker en prettiger maken.
• Gebruik voldoende glijmiddel en zorg ervoor dat het gebruik geen pijn veroorzaakt.

Seksuele activiteit
Ook seksuele activiteit kan onderdeel zijn van vaginale revalidatie. Dit kan geslachtsgemeenschap zijn, maar ook andere vormen van seksuele stimulatie.

Wanneer penetratie voor u prettig en medisch verantwoord is en u regelmatig seksueel actief bent, hoeft u daarnaast niet per se een pelotte te gebruiken.

U hoeft niet te wachten met seksualiteit totdat alles weer voelt zoals vóór de behandeling. Er kan vaak nog veel wél.

Waar moet u op letten bij vaginale revalidatie?
Vaginale revalidatie hoort comfortabel te zijn. Een licht trekkend of gespannen gevoel kan voorkomen, maar scherpe of toenemende pijn is geen doel van de oefening.

• Forceer niets en stop wanneer iets duidelijk pijn doet.
• Geef uw lichaam de tijd om te wennen en bouw rustig op.
• Gebruik voldoende glijmiddel om wrijving en irritatie te verminderen.
• Kies een manier van vaginale revalidatie die bij u past en prettig voelt.

Een beetje bloedverlies of afscheiding kan soms voorkomen, met name wanneer het weefsel kwetsbaar is na een behandeling.

Neem contact op met uw behandelaar bij:

• veel of aanhoudend bloedverlies;
• hevige of toenemende pijn;
• koorts;
• ongebruikelijke of sterk ruikende afscheiding.

Hoe vaak en hoe lang?
Wanneer uw behandelaar vaginale revalidatie adviseert, is het belangrijk om dit regelmatig te blijven doen. Als richtlijn wordt vaak geadviseerd om de vagina de eerste 6 maanden ongeveer 3 keer per week te oefenen. Daarna kunt u dit meestal afbouwen naar minimaal 1 keer per week. Vaak wordt geadviseerd om hiermee in totaal 6 tot 12 maanden door te gaan.

Hoe vaak en hoe lang u vaginale revalidatie nodig heeft, hangt af van uw behandeling en uw persoonlijke situatie. Uw behandelaar bespreekt met u wat voor u passend is.

U hoeft hiervoor niet per se een pelotte te gebruiken. Ook oefenen met uw vingers, een vibrator of regelmatige seksuele activiteit kan onderdeel zijn van vaginale revalidatie. Wanneer u regelmatig seksueel actief bent en minimaal één keer per week penetratieve seks heeft, kan dit voldoende zijn om de vagina soepel en beweeglijk te houden.

Ik vind deze plek beter, omdat je eerst de patiënt keuzes geeft, en pas daarna vertelt wat de gebruikelijke frequentie is. Dat past ook beter bij de positieve en autonomie-gerichte toon die Lonneke voorstelde.

Glijmiddelen
Glijmiddel kan helpen om seks of het gebruik van een hulpmiddel comfortabeler te maken. Er zijn verschillende soorten glijmiddelen.

Glijmiddel op waterbasis

• gemakkelijk af te wassen;
• geschikt voor dagelijks gebruik;
• kan tijdens het gebruik sneller opdrogen.

Glijmiddel op siliconenbasis

• blijft langer glad;
• droogt minder snel op;
• kan daardoor prettig zijn bij langer gebruik.

Kies een glijmiddel dat prettig aanvoelt en geen irritatie veroorzaakt. Glijmiddelen zijn verkrijgbaar bij de drogist, apotheek en online.

Lukt vaginale revalidatie niet of vindt u het spannend?
Dat is begrijpelijk. Het kan best spannend zijn om na een ingrijpende behandeling weer aandacht te geven aan uw vagina en seksualiteit. U hoeft dit niet alleen te doen.

Een bekkenbodemfysiotherapeut kan u helpen om uw bekkenbodem beter te leren ontspannen en samen met u rustig op te bouwen. Ook uw behandelaar, gynaecoloog of seksuoloog kan u hierbij begeleiden.

Bespreek het vooral wanneer u merkt dat u bang bent voor pijn, onzeker bent over het gebruik van hulpmiddelen of niet goed weet hoe u kunt beginnen.

Seksualiteit en uw partner
Een kankerbehandeling kan ook invloed hebben op uw relatie en intimiteit. Misschien bent u onzeker over uw lichaam of bang dat seks pijn doet. Uw partner kan zich op zijn of haar beurt zorgen maken of bang zijn om u pijn te doen. Openheid hierover kan helpen. Probeer samen te bespreken wat prettig voelt en welke vormen van intimiteit op dit moment mogelijk zijn.

Het kan helpen om seksualiteit stap voor stap opnieuw te ontdekken. Seks hoeft niet meteen hetzelfde te zijn als vóór de behandeling om toch prettig en waardevol te kunnen zijn.

Wanneer u hier samen niet goed uitkomt, kan begeleiding door een seksuoloog helpen.

Psychologische factoren
Een kankerbehandeling kan veel spanning en onzekerheid geven. Angst, verdriet, zorgen over uw lichaam of onzekerheid over uw seksuele functioneren kunnen invloed hebben op uw seksuele verlangen en opwinding. Het is daarom niet vreemd wanneer seksualiteit tijdelijk minder belangrijk is of anders voelt dan vóór de behandeling.

Praten met uw partner kan helpen om verwachtingen en zorgen met elkaar te delen. Als u behoefte heeft aan extra ondersteuning, kunt u dit bespreken met uw behandelaar. Deze kan u zo nodig verwijzen naar bijvoorbeeld een psycholoog of seksuoloog.

Bekkenbodemfysiotherapie
De bekkenbodem speelt een belangrijke rol bij onder andere plassen, ontlasting en seksualiteit.

Bekkenbodemfysiotherapie kan helpen om de bekkenbodem beter te leren aanspannen én ontspannen. Dit kan bijdragen aan het verminderen van bepaalde klachten en kan ondersteuning bieden bij het herstel van seksuele functie.

Uw behandelaar kan met u bespreken of bekkenbodemfysiotherapie voor u zinvol is.

Wanneer kunt u hulp vragen?
U hoeft seksuele klachten niet zelf af te wachten. Bespreek het met uw behandelaar wanneer u bijvoorbeeld:

• pijn heeft tijdens seks;
• last heeft van vaginale droogheid;
• merkt dat de vagina nauwer of minder soepel wordt;
• moeite heeft met het inbrengen van een vinger of hulpmiddel;
• minder seksueel verlangen heeft;
• minder gevoeligheid ervaart;
• onzeker bent geworden over uw lichaam;
• vragen heeft over uw vruchtbaarheid;
• moeite heeft om seksualiteit of intimiteit opnieuw op te pakken.

Uw behandelaar kan samen met u bekijken welke ondersteuning mogelijk is.

Nazorg en ondersteuning
Seksuele veranderingen komen regelmatig voor na een behandeling in het kleine bekken. U hoeft zich hier niet voor te schamen en u hoeft hier niet alleen mee om te gaan. Een behandeling kan lichamelijke veranderingen geven, maar ook invloed hebben op hoe u zich voelt en hoe u seksualiteit beleeft. Geef uzelf de tijd om opnieuw te ontdekken wat prettig is.

Er kan vaak meer dan u vooraf denkt. Bespreek uw vragen en wensen met uw behandelaar. Samen kunt u kijken wat voor u mogelijk en passend is.

Contactgegevens
Voor meer informatie of vragen kunt u contact opnemen met uw behandelaar.

Chirurgische oncologie
040 – 239 6600

Gynaecologische oncologie
040 – 239 91 11

Meer informatie

Voor meer informatie over kanker en seksualiteit kunt u terecht bij:

• KWF Kankerbestrijding – www.kwf.nl
• Kanker.nl – www.kanker.nl
• Nederlandse Wetenschappelijke Vereniging voor Seksuologie – www.nvvs.info
• Seksueelprobleem.nl
• Sickandsex.nl