Simpele ingreep voorkomt dodelijke kanker, maar Nederlandse vrouwen krijgen die te weinig aangeboden

Deze maand zette de Europese Vereniging van Gynaecologische Oncologie in artsenvakblad Jama de bewijsvoering uit vele internationale onderzoeken op een rij. Piek is een van de auteurs. Het geluid liet hij overigens al vaker horen op internationale congressen, bijvoorbeeld vorig jaar in het Amerikaanse Seattle. Daar sprak hij over de zogenoemde opportunistische salpingectomie: het verwijderen van de eileiders bij vrouwen die geen kinderwens (meer) hebben en om een andere reden een buikoperatie ondergaan. Bijvoorbeeld bij het verwijderen van de baarmoeder, galblaas of als een sterilisatiemethode. De ingreep duurt gemiddeld dertien minuten langer en kost zo’n 183 euro extra. De impact? In Nederland kunnen rond de 200 gevallen van eierstokkanker per jaar voorkómen worden.

Na dat congres besloot hij om te proberen dit thema nog meer onder de aandacht te brengen, zowel nationaal als internationaal. Met een duidelijke reden. “Eierstokkanker wordt vaak pas laat ontdekt. Het is de meest dodelijke vorm van alle kankers van het vrouwelijk genitaal”, zegt Piek. Elk jaar overlijden in Nederland ongeveer duizend vrouwen aan deze ziekte. “Deze vorm van kanker wordt ook wel de ‘silent lady killer’ genoemd. Met deze eenvoudige ingreep kunnen we dat sterftecijfer omlaag brengen.”

We zouden zelfs moeten stoppen met het gebruik van het woord eierstokkanker. In de meeste gevallen begint het in de eileiders. Dat alleen al zou het publieke en medische bewustzijn veranderen

Moeizaam van de grond

De basis voor deze methode werd twintig jaar geleden gelegd door Piek zelf. In 2004 toonde hij als eerste ter wereld aan dat voorloperstadia van kanker bij vrouwen met een erfelijke aanleg voor eierstokkanker niet in de eierstok, maar in de eileider ontstaan. Later onderzoek bevestigde die ontdekking, ook bij de niet-erfelijke vorm. Inmiddels wordt aangenomen dat in zeker zeventig procent van de gevallen de eileider de bron is van de ziekte.

Toch komt de opportunistische salpingectomie in Nederland nog maar moeizaam van de grond. Volgens onderzoek van Piek en collega’s wordt slechts de helft van de vrouwen die ervoor in aanmerking komen vooraf voorgelicht. In ziekenhuizen waar wél systematisch wordt geïnformeerd, kiest 92 procent van de vrouwen voor de ingreep. Ter vergelijking: in Canada wordt bij meer dan zeventig procent van de sterilisaties al standaard de eileider verwijderd.

Piek: “We zouden zelfs moeten stoppen met het gebruik van het woord eierstokkanker. In de meeste gevallen begint het in de eileiders. Dat alleen al zou het publieke en medische bewustzijn veranderen.” Zijn oproep is duidelijk: geef vrouwen de informatie én de keuze. En zorg dat het aanbieden van deze preventieve ingreep standaard onderdeel wordt van buikoperaties bij vrouwen met een voltooide kinderwens.

‘Ultieme vorm van preventie’

Samen met zijn collega-onderzoekers Rosella Hermens (hoogleraar netwerkzorg) en Joanne de Hullu (gynaecologisch oncoloog) van het Radboudumc heeft Piek met een subsidie van het KWF en de Maarten van der Weijden Foundation informatiemateriaal voor zowel patienten als professionals ontwikkeld evenals een interactieve keuzehulp.

De kosten liggen laag, de medische risico’s zijn minimaal en de potentiële gezondheidswinst is enorm. Toch wordt de ingreep nog niet vergoed door zorgverzekeraars. “Het is de ultieme vorm van preventie: veilig, goedkoop en levensreddend. Maar dan moet het wel aangeboden worden.”

De missie van Jurgen Piek heeft overigens een persoonlijke drijfveer, zo blijkt uit een achtergrondverhaal dat verscheen in de Volkskrant over deze ingreep (premium). Een hartsvriendin overleed aan de ziekte. Al jarenlang ziet hij relatief jonge vrouwen die bij de ontdekking van de ziekte veel te laat zijn. “Dat is waarom ik de barricades op ga.”