Een nieuwe hartklep zonder operatie, herstellen in eigen huis: zo verandert de hartzorg
Een nieuwe hartklep krijgen zonder openhartoperatie. Na een ingreep thuis herstellen, terwijl zorgverleners op afstand meekijken. En computers die artsen helpen bepalen welke behandeling het beste is. De hartzorg verandert snel. Maar wat hebben patiënten daar eigenlijk aan? Die vraag stond donderdag centraal tijdens de vierde dag van de Hartweek in het Catharina Ziekenhuis.
Wie tien jaar geleden een nieuwe hartklep kreeg via een bloedvat in de lies, ging daarvoor meestal onder volledige narcose. Daarna volgden een verblijf op de intensive care en meerdere dagen in het ziekenhuis. Tegenwoordig is dat heel anders. Meer dan 90 procent van de patiënten blijft tijdens de ingreep wakker. Vaak kunnen ze na een korte opname alweer naar huis.
Interventiecardioloog en hoogleraar Pim Tonino liet zien hoe snel deze behandelingen zich ontwikkelen. Een vernauwde hartklep kan tegenwoordig bij steeds meer patiënten worden vervangen zonder dat daarvoor de borstkas hoeft te worden geopend. En die ontwikkeling gaat verder. Ook lekkende hartkleppen kunnen steeds vaker via een bloedvat worden behandeld.
Niet iedereen heeft minder klachten
Toch zit de belangrijkste vooruitgang volgens Tonino niet alleen in nieuwe technieken. Het gaat er vooral om vooraf beter te bepalen welke patiënt baat heeft bij welke behandeling. Want hoewel hartklepbehandelingen steeds veiliger worden, is er ook een opvallende keerzijde. Ongeveer 30 procent van de patiënten heeft na een behandeling niet minder klachten.
“Dat is best veel. En we weten eigenlijk niet zo goed hoe we dat van tevoren kunnen voorspellen”, vertelde Tonino. “Als je praat over iemand van 84, 85, 86, dan gaat het met name over verbetering van kwaliteit van leven.” Bij hen speelt een andere afweging mee, wil hij maar zeggen. Een behandeling kan hun leven verlengen, maar minstens zo belangrijk is de vraag of hun kwaliteit van leven verbetert. Kunnen ze bijvoorbeeld weer gemakkelijker wandelen, fietsen of andere dagelijkse dingen doen? Juist daarom willen artsen vooraf beter kunnen voorspellen wat een behandeling voor iemand persoonlijk oplevert.
Daar ligt volgens hem een belangrijke uitdaging voor de komende jaren. Met behulp van CT-scans kunnen artsen nu al vooraf heel nauwkeurig bekijken hoe een nieuwe hartklep in het lichaam past. In de toekomst willen ze nog een stap verder gaan. Door een digitale kopie van het hart te maken, kunnen verschillende behandelingen eerst op de computer worden nagebootst.
Dat moet artsen helpen om beter te voorspellen welke ingreep het meeste oplevert. Niet alleen of een behandeling technisch mogelijk is, maar vooral of iemand zich daarna ook beter zal voelen.
Herstellen zonder steeds naar het ziekenhuis te hoeven
Diezelfde gedachte kwam terug in de presentatie van Gijs van Steenbergen, arts-onderzoeker op de afdeling cardiologie. Hij richt zich op de vraag hoe patiënten ook buiten het ziekenhuis goede begeleiding kunnen krijgen.
Dat gebeurt voor een deel al. Patiënten die na een geplande hartoperatie goed herstellen, kunnen bijvoorbeeld via een videogesprek worden gecontroleerd. Informatie over hun operatie en herstel krijgen ze via een app. En met een slimme pleister kunnen zorgverleners onder meer de hartslag en ademhaling volgen.
Van Steenbergen ziet mogelijkheden om die gegevens steeds slimmer te gebruiken. Want waarom zou iedere patiënt na een operatie dezelfde controles moeten krijgen? Iemand die zonder problemen herstelt, heeft misschien genoeg aan begeleiding op afstand. Een ander heeft juist meer persoonlijke aandacht nodig. Door gegevens over het herstel goed te gebruiken, kunnen zorgverleners sneller herkennen wanneer extra hulp nodig is.
“Waar ik echt heel erg in geloof, is dat je met de gegevens die je nu hebt en digitale toepassingen echt naar passende, individuele zorg voor patiënten kunt gaan”, aldus Van Steenbergen. Dat is niet alleen prettig voor patiënten, die minder vaak naar het ziekenhuis hoeven. Het helpt ook om de beschikbare zorgverleners zo goed mogelijk in te zetten. Want de vraag naar hartzorg groeit, terwijl het steeds lastiger wordt om voldoende personeel te vinden.
Maar technologie mag volgens Van Steenbergen nooit een doel op zich worden. “Het startpunt moet eigenlijk zijn onze behoeften en die van de patiënt aan technologie, en niet andersom.”
Kunstmatige intelligentie
De vierde Hartweekdag, met als thema ‘Hartzorg van morgen: een blik op de toekomst’, stond ook uitgebreid stil bij kunstmatige intelligentie (AI). Zo kwamen de mogelijkheden van AI bij het beoordelen van hartfilmpjes aan bod, evenals de invloed van AI op het werkplezier van zorgverleners. Ook was er aandacht voor grote taalmodellen, de technologie achter toepassingen zoals ChatGPT, en de kansen en uitdagingen daarvan in de zorg.
De rode draad van de dag: de mogelijkheden in de hartzorg worden steeds groter. Maar de toekomst draait niet alleen om wat technisch mogelijk is. Minstens zo belangrijk is de vraag welke zorg op welk moment het beste past bij de patiënt.