Chemotherapie vóór operatie biedt hoop bij darmkanker, juiste selectie blijft sleutel
Wat als een chemokuur niet ná, maar vóór de operatie komt? Het klinkt contra-intuïtief, maar het promotieonderzoek van Kim van den Berg van het Catharina Ziekenhuis laat zien dat deze aanpak bij gevorderde, maar niet uitgezaaide dikkedarm en endeldarmkanker mogelijke voordelen met zich meebrengt. Toch blijft één vraag prangend: hoe kies je de juiste patiënt?
Bij patiënten met een uitgebreide vorm van dikke darm- of endeldarmkanker zonder uitzaaiingen komt de ziekte vaak terug, ondanks een operatie. “Binnen vijf jaar overlijdt 25 tot 30 procent van deze groep. Dat is opmerkelijk, want er zijn geen uitzaaiingen zichtbaar bij de diagnose. Toch blijkt de tumor vaak agressief,” zegt arts-onderzoeker Kim van den Berg van het Catharina Ziekenhuis, die onlangs promoveerde met haar proefschrift Neoadjuvante chemotherapie bij het lokaal gevorderd colorectaal carcinoom.
Traditioneel volgt chemotherapie ná de operatie bij gevorderde dikkedarmkanker. Wereldwijd wordt de laatste jaren onderzocht of het beter is om deze behandeling naar voren te halen. “We zien dat chemotherapie voorafgaand aan een operatie veilig is”, zegt Van den Berg. “Het grootste deel van de patiënten kan na de chemotherapie gewoon geopereerd worden, en complicaties komen weinig voor.”
Bestraling en chemotherapie voor operatie
Bij gevorderde endeldarmkanker worden patiënten behandeld met bestraling gecombineerd met chemotherapietabletten vóór de operatie. In het Catharina Ziekenhuis wordt al langer onderzocht wat het effect is van het toevoegen van extra chemotherapie aan deze voorbehandeling.
Bij patiënten met endeldarmkanker ziet de onderzoekster namelijk vaker een sterke afname van de tumor, soms zelfs een complete respons (geen kanker meer aantoonbaar) als er vooraf chemotherapie gegeven is, gevolgd door bestraling met chemotherapietabletten. “In die gevallen is een operatie niet altijd meer nodig. Dan wachten we af en controleren we de patiënt extra goed.”
Welke patiënt heeft écht baat bij chemotherapie?
De belangrijkste uitdaging die er nu ligt voor de onderzoekers? Welke patiënt heeft echt baat bij een extra voorbehandeling met chemotherapie, en wie loopt vooral risico op bijwerkingen? “Je wilt voorkomen dat iemand onnodig chemotherapie krijgt met mogelijk (ernstige) bijwerkingen. Maar je wil ook voorkomen dat iemand de behandeling waar hij baat bij heeft, niet krijgt,” zegt Van den Berg.
Je wilt voorkomen dat iemand onnodig chemotherapie krijgt met mogelijk (ernstige) bijwerkingen
De meest gebruikte manier om patiënten met dikkedarmkanker te selecteren is door CT-scans te beoordelen. “Die geven een redelijke indruk van hoe ver de tumor is doorgegroeid. Maar met name het herkennen van kankercellen in lymfeklieren blijft lastig op een scan”, zegt Van den Berg.
Mend-IT studie
Voor patiënten met uitgebreide, lokaal gevorderde endeldarmkanker loopt momenteel de MEND-IT-studie. Deze studie is opgezet door het Catharina Ziekenhuis, waaraan veel ziekenhuizen in Nederland meedoen. Doel: patiënten met de meest uitgebreide, lokaal gevorderde endeldarmkanker selecteren voor intensieve chemotherapie voorafgaand aan de bestraling met chemotherapietabletten. Bij een volledig verdwenen tumor, een zogenoemde complete respons, kan in overleg met de patiënt van een operatie worden afgezien. De inclusie is afgerond; eerste resultaten worden binnenkort verwacht.
Voor zowel dikkedarm- als endeldarmkanker hebben eerdere studies al aangetoond dat chemotherapie vóór de operatie de kans op terugkeer van de ziekte verkleint. Van den Berg ziet perspectief: “Het is een mooi begin. We hopen dat we met de MEND-IT studie kunnen bijdragen om patiënten met de meest uitgebreide, niet-uitgezaaide endeldarmkanker beter te behandelen. Vooraf chemotherapie toedienen lijkt daarbij een veelbelovende stap, maar eerst is nog aanvullend onderzoek nodig om precies te bepalen welke patiënten hier het meeste baat bij hebben. Over- of onderbehandeling wil je voorkomen. ”
