Duurzamere IC-zorg: Catharina Ziekenhuis filtert medicijnresten uit urine
Zorg voor IC-patiënten vraagt veel medicijnen, materialen en energie. Dankzij een nieuw type filter voorkomt het Catharina Ziekenhuis dat medicijnresten in afvalstromen belanden.
Wie op de intensive care ligt, heeft meestal een urinekatheter. Urine wordt dan opgevangen in een zak naast het bed. Voor de patiënt verandert er niets, maar achter de schermen gebeurt sinds kort iets nieuws. Verpleegkundigen op de IC van het Catharina Ziekenhuis deponeren urinezakken niet meer in speciale afvalvaten, maar legen die in een filtersysteem van Zereau. Dat haalt medicijnresten uit de urine. Daarna kan de urine veilig naar het riool. “De patiënt merkt er helemaal niks van”, zegt Kris Derks, teamleider IC. “Maar voor onze manier van werken is het wel een echte verandering.”
Voor families van patiënten blijft het vaak onzichtbaar, maar op de afdeling krijgen IC-patiënten elke dag veel sterke medicijnen. Een deel daarvan verlaat het lichaam via de urine. Tot nu toe deponeerde IC-personeel urinezakken daarom in zogenoemde WIVA-vaten. Dat zijn stevige blauwe vaten voor specifiek ziekenhuisafval. Ze worden apart opgehaald, per vrachtwagen vervoerd en bij hoge temperatuur verbrand in een speciale oven ver weg van het ziekenhuis.
Scheelt ook kosten en zwaar tilwerk
Dat is veilig, maar ook erg belastend voor het milieu. François Buijs, manager Logistieke Services, legt uit waarom. “We verbrandden eigenlijk vooral water. Urine bestaat daar voor het grootste deel uit. Dat stop je dan in plastic vaten, die met een dieselvrachtwagen naar de verbranding gaan. Daar is weer veel energie nodig om alles te verwerken.”
Het nieuwe systeem werkt eenvoudiger. De verpleegkundige laat urine uit de katheterzak lopen in een bokaal. Die gaat naar de spoelruimte. Daar wordt de urine in het Zereau-systeem gegoten. In het filter blijven medicijnresten achter. De gefilterde urine gaat naar het riool. Het filter zelf bestaat uit plantaardige stoffen, niet uit fossiele grondstoffen. Daardoor heeft het een lagere milieu-impact. Het filter wordt eens in de vier tot zes weken vervangen. Het frame wordt schoongemaakt en opnieuw gebruikt. “Zo houd je alleen een filter over met medicijnresten”, vertelt Buijs. “In plaats van heel veel vaten en kilo’s vloeistof te verbranden, verbrand je nog maar een klein onderdeel.”
De winst zit niet alleen in minder afval. Het systeem scheelt ook kosten en zwaar tilwerk. Volle WIVA-vaten kunnen flink wegen. Verpleegkundigen brachten die naar een verzamelpunt, waarna medewerkers van de logistiek ze ophaalden. “Je bent veel aan het sjouwen met iets wat straks niet meer hoeft”, aldus Derks.
Veilig en praktisch
De invoering vroeg uiteraard voorbereiding. De IC werkt met het idee dat de verpleegkundige zoveel mogelijk bij de patiënt blijft. Alles wat vaak nodig is, ligt op de kamer. “Voorheen kon je een urinezak makkelijk in een vat op de kamer deponeren”, zegt Derks. “Nu moet je met een bokaal urine naar de spoelruimte. Het team moet daar wel achter staan.”
Daarom keek de IC vooraf goed of de nieuwe werkwijze veilig en praktisch was. Ook hygiëne en infectiepreventie dachten mee. Het Green Team van de IC speelde een belangrijke rol. Vooral Kim Dirckx en Amber Barents maakten zich hard voor het plan. “We zijn nieuwsgierig en wilden hier graag mee aan de slag”, weet Derks. “Natuurlijk moeten we blijven kijken hoe het in de praktijk gaat.”
Het Catharina Ziekenhuis verwacht minder specifiek ziekenhuisafval te produceren. Precies meten hoeveel Zereau alleen bespaart, is lastig. Op de operatiekamers loopt namelijk ook een project om afval van spoelvloeistof te verminderen. Samen kunnen die stappen naar verwachting zorgen voor een duidelijke daling van vele duizenden kilo’s. Ook kijkt het ziekenhuis of het filter op andere plekken kan helpen, zoals bij urinepotjes van patiënten in het laboratorium. Daarnaast wordt onderzocht of bepaalde stoffen uit de filters kunnen worden teruggewonnen. Dat gebeurt nadrukkelijk niet voor medisch hergebruik, maar om te kijken of waardevolle stoffen niet verloren hoeven te gaan.
Als je die afvalstroom kunt verminderen, minder hoeft te vervoeren en minder hoeft te verbranden, dan is dat dubbel winst
Bredere inzet
De stap past bij de bredere inzet van het Catharina Ziekenhuis om zorg duurzamer te maken. Eerder ondertekende het ziekenhuis de Green Deal Zorg Metropool Regio Eindhoven 2025-2026, waarin zorginstellingen en gemeenten samenwerken aan duurzaamheid en energie-efficiëntie. Daarbij gaat het niet alleen om gebouwen, maar ook om de impact van zorgprocessen zelf.
Voor Buijs is de kern duidelijk. “Specifiek ziekenhuisafval is een dure en milieubelastende afvalstroom. Als je die kunt verminderen, minder hoeft te vervoeren en minder hoeft te verbranden, dan is dat dubbel winst.”