Sneller en persoonlijker bestralen met hulp van AI
Een behandeling met bestraling bij kanker begint altijd met een plan. Waar moet de bestraling precies komen? Hoe zorg je dat de tumor zo veel mogelijk geraakt wordt, en gezond weefsel juist zo min mogelijk? Dat maken van zo’n behandelplan is nauwkeurig werk en kost tijd. In het Catharina Ziekenhuis wordt daarom gewerkt met kunstmatige intelligentie (AI) om dat proces te verbeteren en tegelijkertijd te versnellen.
Onderzoeker Eva Beek houdt zich dagelijks bezig met deze ontwikkeling. “We doen alles rondom radiotherapie in één systeem,” legt ze uit. “Daarin staan scans van patiënten. Radiotherapeuten en laboranten tekenen op deze scans in waar organen en tumoren zitten. Dat is belangrijk, omdat je bij bestraling kwetsbare organen, zoals het hart en de longen, wil sparen. Met deze intekeningen maken ze het plan voor de bestraling.”
Tot voor kort gebeurde een groot deel van dat werk met de hand. AI helpt inmiddels al bij een deel van dat proces. “Voor veel organen kan de computer al automatisch aan de slag”, zegt Beek. “Met één druk op de knop zijn die binnen een minuut ingetekend.” Dat scheelt tijd, maar ook variatie. Waar de ene behandelaar iets anders tekent dan de andere, doet een algoritme dat altijd op dezelfde manier. “Zo wordt elk orgaan precies hetzelfde ingetekend, met dezelfde kwaliteit.”
Meteen een bestralingsplan
De volgende stap is groter: kunstmatige intelligentie die niet alleen helpt bij het intekenen, maar ook bij het maken van het hele bestralingsplan. Het systeem kijkt naar de scan en berekent hoe de straling het beste kan worden verdeeld. “Het idee is dat je na de scan meteen een voorstel krijgt voor het bestralingsplan,” zegt Beek. “Dat AI-plan wordt uiteraard nog gecontroleerd door een radiotherapeut, maar het grootste werk is al gedaan.”
Die werkwijze kan veel tijd besparen. Waar het maken van een plan voor borstkankerpatiënten nu gemiddeld zo’n 85 minuten kost, kan dat straks dalen naar ongeveer 20 tot 25 minuten per patiënt. En bij de meeste patiënten, zo’n 70 tot 86 procent, hoeft het plan daarna niet meer aangepast te worden. Voor hen betekent dat vooral minder wachttijd. “In sommige gevallen kunnen we daardoor twee dagen eerder starten met behandelen”, zegt Beek.
Menselijke check blijft
Toch neemt AI het werk niet over. Integendeel: controle blijft essentieel. “Behandelplannen voor patiënten moeten honderd procent kloppen”, benadrukt Beek. “Daarom kijkt er altijd nog een arts of laborant mee.” Die extra checks blijven bestaan, ook als AI een groter deel van het werk doet. Dat maakt het systeem veiliger én betrouwbaar.
Het onderzoek van Beek maakt deel uit van het OPERAI-project (Optimale, Passende en Efficiënte Radiotherapie met AI). Daarin werkt het Catharina Ziekenhuis samen met Maastro Clinic en Radiotherapiegroep. Samen willen zij radiotherapie slimmer en persoonlijker maken.
Dat is hard nodig. In Nederland krijgen jaarlijks tienduizenden mensen bestraling, en het aantal patiënten blijft groeien. Tegelijk is er een tekort aan zorgprofessionals. AI kan helpen om die druk op te vangen, zonder in te leveren op kwaliteit.
AI is een hulpmiddel. Het helpt ons om sneller te werken, maar vooral om het voor elke patiënt beter en betrouwbaarder te doen.
Een belangrijk doel is ook om behandelingen beter af te stemmen op de patiënt. Door verschillende soorten data te combineren, kan AI in de toekomst helpen voorspellen welke behandeling het beste werkt.
De nieuwe manier van werken is nog niet overal in gebruik. Op dit moment gebruikt het ziekenhuis AI vooral voor hulp bij het intekenen van organen. De volgende stap, automatisch bestralingsplannen maken, wordt de komende tijd verder getest en ingevoerd.
“We zijn nu bezig met valideren en testen,” zegt Beek. “Je wilt zeker weten dat het goed werkt. Daarvoor moet je AI ontzettend goed trainen. Dat vraagt tijd en zorgvuldigheid.” De richting is duidelijk. Minder handwerk, meer slimme ondersteuning, en uiteindelijk betere zorg. Of, zoals Beek het samenvat: “AI is een hulpmiddel. Het helpt ons om sneller te werken, maar vooral om het voor elke patiënt beter en betrouwbaarder te doen.”
Technologie helpt ons om zorg slimmer, veiliger en persoonlijker te maken. In de maandelijkse serie ‘Vooruit met zorg’ laten we zien hoe innovatie, onder meer door het gebruik van AI, in het Catharina Ziekenhuis bijdraagt aan betere zorg, dicht bij de patiënt. Dit is de derde aflevering.
