De technische achtergrond van Kartta: hoe data-interactie zorgdata beschikbaar maakt zonder centralisatie of duplicatie

Er wordt veel geïnvesteerd in systemen voor data-integratie en centralisatie, maar wij zien dat deze benaderingen op termijn beperkingen kennen op het gebied van flexibiliteit, beheerbaarheid en innovatievermogen. Daarom onderzoeken en ontwikkelen we een alternatief uitgangspunt: data niet verplaatsen of dupliceren, maar direct vanuit de bron beschikbaar maken voor gebruikers wanneer dat nodig is.

De onderliggende ideeën zijn niet nieuw. Veel van deze concepten worden al langer besproken binnen de zorg en de IT-wereld. Wat volgens ons nog ontbreekt, zijn praktische uitwerkingen die laten zien hoe deze principes daadwerkelijk kunnen werken in de dagelijkse zorgpraktijk. Met Kartta willen we die stap zetten.

Van data-integratie naar data-interactie

In plaats van systemen die data verplaatsen of dupliceren, moeten we een infrastructuur bouwen die data direct beschikbaar maakt voor de gebruiker, zonder dat het uit de bron verplaatst of gekopieerd hoeft te worden. We moeten de focus verschuiven van data-uitwisseling en -delen naar echte data-interactie. Dit betekent dat data niet alleen gedeeld wordt, maar interactief en in real-time beschikbaar is, wat het systeem schaalbaarder, flexibeler en transparanter maakt. Denk aan een verpleegkundige die real-time thuismetingen ziet in context van de relevante, beschikbare informatie over deze patiënt. Of een patiënt, of zorgverlener, die op één plek actuele medicatie-informatie ziet, mogelijk vanuit verschillende bronnen.

Zoals Corné van Eijl, Enterprise Architect in het Catharina Ziekenhuis, het zegt: “We kunnen veel in de lucht krijgen, en daar ook profijt van hebben op de korte termijn. Maar zien tegelijkertijd dat onze beheerslast en afhankelijkheid van aanbieders toeneemt en daardoor onze flexibiliteit en innovatiekracht afneemt.”

Het Kartta-concept: data beschikbaar stellen vanuit het zorgproces

We stellen voor om data beschikbaar te maken op basis van de functionele waarde die het heeft binnen specifieke zorgprocessen: het Kartta-concept. Daarbij beginnen we met de vraag: welke data is waardevol voor wie, en hoe wordt deze data gebruikt? Door data te definiëren vanuit het zorgproces zelf, in plaats van vooraf bepaalde standaarden, kunnen we ervoor zorgen dat de data daadwerkelijk relevant is voor de zorg die geboden wordt

Zoals Emma Driesse, ontwerper en ontwikkelaar in het Catharina Ziekenhuis, het uitlegt: “Neem bijvoorbeeld de ZIB, zorginformatie bouwsteen standaard Basisgegevensset Zorg. De waarde van deze ZIB is niet voor elk zorgproces hetzelfde. De waarde voor thuismonitoren van een vrouw met zwangerschapsdiabetes is wezenlijk anders dan voor een oudere met COPD.”

Het Kartta-concept maakt gebruik van vier gescheiden type data-kaarten, die op basis van het zorgproces worden gedefinieerd:

• Acties en events: Dit zijn gegevens die betrekking hebben op afspraken, orders, en andere gebeurtenissen binnen het zorgproces.
• Patiëntdata: De kerninformatie van de patiënt, zoals medische geschiedenis, demografie en zorgpad.
• Financiële data: Gegevens die verband houden met de financiële afhandeling van zorg, zoals betalingen en declaraties.
• Profielen en toestemmingen: Het vertrouwensmodel dat bepaalt wie toegang heeft tot welke data en onder welke voorwaarden.

Zo kun je verschillende kaarten direct laten samenwerken om bij een alarm thuismonitoring COPD meteen al de juiste gegevens bij elkaar te zetten. Door de interactie tussen deze datavormen kan je voor een vrouw met zwangerschapsdiabetes automatisch patiëntenvoorlichting aansturen.

Deze data wordt niet verplaatst of gedupliceerd, maar tijdelijk beschikbaar en zichtbaar gemaakt via een open source data-snelweg. Dit stelt zorgverleners in staat om data in verschillende bronnen in te zien en zelfs bij te werken, zonder dat deze van de ene naar de andere locatie wordt overgezet. Dit maakt het systeem veel flexibeler, schaalbaarder en beter in staat om de veranderende behoeften van de zorg te ondersteunen. En is dus voor de zorgverlener gebruiksvriendelijker en sneller.

Door het Kartta-concept te implementeren, wordt de traditionele benadering van datadeling en -integratie vervangen door een model van data-interactie. In plaats van het simpelweg uitwisselen van gegevens krijgen zorgprofessionals de mogelijkheid om interactief en in real-time gegevens te raadplegen en aan te passen, wat de samenwerking tussen zorginstellingen vergemakkelijkt en het zorgproces voor de patiënt verbetert. En het makkelijker maakt voor softwareontwikkelaars om waarde toe te voegen. Het helpt leveranciers om focus te houden, ontwikkelcapaciteit te beschermen en waarde toe te voegen op de zorginhoud en gebruikservaring.

Juist dat dit concept leveranciers helpt om focus te houden, ontwikkelcapaciteit te beschermen en waarde toe te voegen op zorginhoud en gebruikservaring, is wat ons betreft een belangrijk punt.

Wat hebben we gebouwd: van concept naar praktijk

Het Kartta-concept is geen theoretische visie, maar een werkend prototype dat we actief implementeren en testen. In de afgelopen periode hebben we belangrijke stappen gezet in het bouwen van een flexibele infrastructuur voor data-interactie in de zorg. Samen met onze partners, zoals thuismonitoringsplatforms BeterDichtbij en Luscii, hebben we gewerkt aan de technische en organisatorische basis die het mogelijk maakt om data uit verschillende zorgsystemen beschikbaar te stellen en interactief te maken.

De eerste stap: het definiëren van de data

We zijn begonnen met het definiëren van data in vier belangrijke categorieën (de viertypenkaarten) en hebben deze geordend op basis van hun functionele waarde voor het zorgproces. Dit heeft ons in staat gesteld om een gepersonaliseerde benadering te ontwikkelen, waarbij data specifiek wordt gedefinieerd voor de zorgbehoefte van de patiënt, bijvoorbeeld voor zwangere vrouwen met zwangerschapsdiabetes of ouderen met COPD. Dit zorgt ervoor dat de data precies aansluit bij de zorg die geboden wordt, in plaats van te starten met een standaard die niet altijd relevant is. Standaarden volgen deze definitie, deze zijn nodig om op grotere schaal te kunnen werken.

Proof of concept: data beschikbaar maken in de praktijk

Het proof of concept dat we hebben gebouwd is een soort open source data-snelweg, die fungeert als de interactieve laag tussen zorginstellingen en zorgprofessionals. Die snelweg maakt het mogelijk om data tijdelijk in te zien en te updaten binnen verschillende zorgbronnen. Zorgverleners kunnen zo gegevens zoals patiëntinformatie, zorgplannen en medicatie niet alleen inzien, maar ook aanpassen, terwijl de data in de originele bron blijft. Dit elimineert de noodzaak voor duplicatie en maakt het systeem veel flexibeler en minder foutgevoelig.

Partnerschappen en samenwerking: proof of the pudding

De echte test van het Kartta-concept gebeurt natuurlijk in de praktijk. Daarom werken we actief samen met externe partijen om te zien of we inderdaad op deze manier data-interactie tot stand kunnen brengen. Bij BeterDichtbij begrepen ze de uitdagingen en ideeën meteen en co-ontwikkelen nu dit concept.

Bevestiging

Sander Bijl van BeterDichtbij zegt het treffend: “Bij BeterDichtbij ontwikkelen we schaalbare, veilige software voor communicatie tussen patiënten en zorgverleners. Hierbij ligt onze kracht bij dat distributiekanaal. We bieden dit ook aan via onze API’s. Vanuit andere systemen, zoals het Kartta-concept, kunnen deze API’s worden gebruikt om berichten te verzenden aan patiënten via BeterDichtbij. Zo kan alle brondata die via Kartta wordt ontsloten, gebruikt worden om hierover te communiceren met patiënten. Zonder dat alle brondata bij BeterDichtbij aanwezig hoeft te zijn. Zo zorg je voor grote functionaliteit, hou je toch focus in systemen en zorg je ook voor dataminimalisatie.”

“Soms vraag ik mij wel eens af of wat we doen onmogelijk of misschien toch een van de sleutels naar een meer open data en IT-landschap in de zorg is. Reacties die we krijgen en samenwerking zoals met BeterDichtbij bevestigen het gevoel dat we hier op moeten doorbouwen”, reageert Eva Deckers, verantwoordelijk voor deze ontwikkelingen in het Catharina Ziekenhuis.

Deze samenwerking bevestigt dat de overgang van traditionele integratie naar data-interactie mogelijk is. Samen met BeterDichtbij testen we of de open source infrastructuur echt de flexibiliteit biedt die nodig is om zorginstellingen met elkaar te verbinden, zonder dat dit leidt tot de gebruikelijke problemen van software-afhankelijkheid en schaalbaarheid.

Een concreet voorbeeld van hoe de Kartta-snelweg werkt met BeterDichtbij; op het moment dat er in het EPD een nieuwe afspraak gemaakt wordt voor een patiënt wordt deze ook verstuurd op de snelweg. Met behulp van deze informatie kan BeterDichtbij een bericht inplannen die de patiënt een week van tevoren herinnert aan de afspraak en twee dagen van tevoren nog een link verstuurt naar patiëntinformatie die relevant is voor de afspraak. Als BeterDichtbij dit bericht wil verrijken met unieke informatie van de patiënt kan de Kartta-snelweg ook worden gebruikt om deze gegevens op het juiste moment beschikbaar te maken. Zo kan bijvoorbeeld de naam van de specialist worden opgevraagd op de Kartta-snelweg net voordat het bericht wordt verstuurd, en is dan voor het bericht beschikbaar.

Naar een robuust systeem: verder uitbreiden

Om verder grip te krijgen op de aanpak, breiden we onze samenwerking uit. Zo zal ook Luscii co-ontwikkelen. Freek Baars van Luscii geeft aan: “Als software-ontwikkelaar krijgen we veel vragen over het toevoegen van nieuwe functionaliteit en het ontsluiten van data. Juist daarom vinden we het belangrijk om onze ontwikkelcapaciteit bewust in te zetten op generieke en schaalbare oplossingen. Wij geloven sterk in het beschikbaar maken van data, zodat wij ons kunnen richten op datgene waar wij vanuit ons perspectief echt waarde toevoegen: het verder ontwikkelen van onze intelligente clinical engine en het ondersteunen van hybride zorgprocessen die er inhoudelijk toe doen.”

Met deze uitbreiding kunnen we de infrastructuur verder ontwikkelen en versterken, en tegelijkertijd de benodigde flexibiliteit behouden om aan de diverse zorgbehoeften te voldoen. We werken continu aan het verbeteren van dit concept, in het verlengde van de ontwikkelingen bij Zorg bij jou. We kijken actief naar hoe we kunnen aansluiten bij landelijke initiatieven en hopen dat bijvoorbeeld verzekeraars willen samenwerken. Met een relatief kleine extra investering kunnen we in 2026 een grotere stap zetten en naar de eerste implementaties toe werken.

“We willen het komende jaar een grote stap zetten door meerdere usecases te bouwen, op basis van de eerste infrastructuur die er nu al staat. Daarbij is Kartta technisch bouwen en in handen van zorgprofessionals krijgen het belangrijkste doel”, stelt Karlijn Canjels, programmanager databeschikbaarheid in het Catharina Ziekenhuis. “Maar het is ook zaak om verder vooruit te kijken. Zo moeten we al snel bedenken welke speler in privaat-publiek verband de open source snelweg kan neerzetten, onderhouden en ontwikkelen. Veel te doen, maar een van de tofste dingen waar we voor onze regio en zorg Nederland aan kunnen werken!”