Met precisiebestralen kankercellen beter te lijf gaan: ‘We kunnen nog grote stappen maken’

Hij wil dat kankerpatiënten minder vaak worden bestraald, maar met een hogere dosis. Tegelijkertijd moet nevenschade aan organen worden teruggedrongen. Zo moet de kwaliteit van behandelingen aanzienlijk verbeteren. Klinisch fysicus Coen Hurkmans van het Catharina Ziekenhuis wordt deze week geïnaugureerd als hoogleraar aan de Technische Universiteit Eindhoven. Wat verwacht hij van de opmars van kunstmatig intelligentie? En hoe ziet de toekomst van de zorg eruit?

De kwaliteit van bestralingen flink verbeteren. Dat wil prof. dr. ing. Coen Hurkmans kort gezegd graag bijdragen aan de zorg van de toekomst “Als klinisch fysicus wil je medische technologie die beschikbaar is optimaal inzetten om zo patiënten nog beter te behandelen.”

“Toen ik aan mijn opleiding begon moesten sommige patiënten met borstkanker of prostaatkanker zeven weken lang elke dag worden bestraald. Voor sommigen is dat nu teruggebracht naar twee weken”, legt Hurkmans uit. “Dat komt doordat we met de techniek van nu veel nauwkeuriger kunnen bestralen dan vroeger. Dus kun je meer straling aan de tumor geven, zonder dat de organen rondom de tumor schade oplopen. Die zogenoemde nevenschade moet je zoveel mogelijk beperken.”

Coen Hurkmans

De vooruitgang in de afgelopen decennia ging grotendeels voorbij zonder kunstmatige intelligentie (AI). De laatste paar jaar is die opmars gigantisch. De klinisch fysicus verwacht er heel veel van. “Dat gaat de toekomst van radiotherapie op zijn kop zetten. AI is een prachtig middel om veel data tegelijkertijd te verwerken en daar resultaat uit te halen. Voor vakgebieden waar je over heel veel data beschikt, zoals radiotherapie, kun je razendsnel grote stappen maken.”

Voor iedereen een eigen bestralingsprogramma

In de praktijk krijgen nu al veel patiënten een individueel bestralingsprogramma aan de hand van AI. “Het mes snijdt aan twee kanten. Door het automatiseren van de voorbereiding, de bestraling en de controle, werken radiotherapeuten en laboranten efficiënter. Dat bespaart kosten. Daarnaast verbetert de kwaliteit van de behandeling.”

Het mes snijdt aan twee kanten. Door het automatiseren van de voorbereiding, de bestraling en de controle, werken radiotherapeuten en laboranten efficiënter. Dat bespaart kosten. Daarnaast verbetert de kwaliteit van de behandeling

“Computers zijn uitermate geschikt om bestralingsprogramma’s te maken. Juist omdat ze veel meer data kunnen verwerken dan artsen en laboranten”, zegt Hurkmans. “Helaas moet van de EU alles dat AI doet nog door een mens worden gecontroleerd. Dat vind ik écht jammer.  Het kan niet anders dan dat dat in de komende jaren gaat veranderen. Dat systeem is niet houdbaar tot in de lengte van dagen. Als je het niet meer hoeft te controleren, kun je nog efficiënter werken.”

Stoplicht

Hoe hij dan de veiligheid voor patiënten wil waarborgen als er geen arts is die de computers controleert? “Ik denk dan aan een soort stoplichtsysteem. AI kan van zichzelf zeggen dat iets bijna helemaal zeker is. In dat geval hoeft er wat mij betreft geen arts meer naar te kijken. En je hebt de optie dat AI het niet zeker genoeg weet; dan controleert een arts. En je hebt de red flag, waarbij AI er werkelijk niets van brouwt. Dat kan AI ook zelf bepalen en aangeven. Kortom: bij twijfel kijkt er nog altijd iemand naar. AI ontwikkelt zich in een enorm tempo en hoe sneller de ontwikkeling gaat, hoe meer het deze kant op gaat, verwacht ik.”

Nienke Bakx en Coen Hurkmans.

Al die vernieuwingen komen niet vanzelf in een behandel- of operatiekamer terecht. Dat is mensenwerk. Daarvan wordt Hurkmans écht gelukkig. “En daar is het Catharina Ziekenhuis heel goed in. Wij zijn hier in huis in staat om heel vlug nieuwe medische toepassingen in te zetten bij het behandelen van patiënten. Dat zag je al bij de komst van het geavanceerde bestralingsapparaat de MR-Linac”, zegt Hurkmans. “En vernieuwingen doorvoeren in de klinische praktijk is echt niet zo eenvoudig als het lijkt.”

“Neem een onderzoek waaruit blijkt dat je prima van dertig naar vijftien bestralingen terug kunt gaan. Daar is vaak jaren aan gewerkt. De technologie is in die periode ook weer verbeterd. Daar houdt het onderzoek geen rekening mee. Dus ga je als klinisch fysicus en arts om tafel hoe je dat zo goed mogelijk kunt implementeren om patiënten verder te helpen. Daar word ik blij van.”

Verbeteren van de zorg

Het gebruik van AI is slechts een fractie van de veranderingen die in de zorg hard nodig zijn, stelt Hurkmans. Ook hij voorziet dat er in de komende jaren een golf aan extra patiënten naar de ziekenhuizen komt. “We zullen met evenveel personeel veel meer patiënten moeten helpen. Er zal meer zorg naar mensen thuis moeten, meer thuis worden gemonitord en patiënten zullen minder lang ter observatie een ziekenhuisbed bezetten.”

Daarnaast verwacht Hurkmans dat er in de gezondheidszorg een discussie op gang gaat komen over wat behandelen mag kosten. “Wat moet je wel doen, wat niet meer. Als maatschappij zouden we best mogen zien dat niet alles meer kan. Wat is waardevol, wat niet? Welke kwaliteit van leven wil je bieden tegen welke prijs? Die discussie komt nu al een beetje op gang, maar die gaat groter worden. Dit gaat echt om harde euro’s. Is een behandeling van 7.000, 70.000 of 700.000 euro voor slechts een korte verlenging van kwaliteit van leven de moeite waard? Dat eerste zal iedereen prima vinden. Dat laatste niet. Maar waar ligt de grens?”

Is een behandeling van 7.000, 70.000 of 700.000 euro voor slechts een korte verlenging van kwaliteit van leven de moeite waard?

Hurkmans kijkt met een goed gevoel terug op zijn eerste jaar hoogleraarschap. “Veel van het werk dat ik doe, staat gelukkig dicht bij de dagelijkse praktijk. Ik heb niet de ambitie en de capaciteit om iets briljants te bedenken waardoor we bijvoorbeeld over twintig jaar geen kanker meer hebben. Ik wil graag de zorg verbeteren door met kleine stappen voorwaarts te gaan. Radiotherapie bestaat al jaren, maar we verbeteren het steeds verder. Volgend jaar moet het weer beter zijn dan het nu is. De problemen die we op die weg tegenkomen los ik graag op.”

Je bent vrijdag van harte welkom om zijn inaugurele rede bij te wonen: 15:30 in de Blauwe zaal van het Auditoriumgebouw van de TU/e.


© 2024 Catharina Ziekenhuis
Alle rechten voorbehouden