Sterilisatie zonder narcose: vrouwen herstellen net zo goed en snel, minder tijd op operatiekamer
Vrouwen die zich laten steriliseren, hoeven daarvoor niet altijd volledig onder narcose. Onderzoek van het Catharina Ziekenhuis laat zien dat de ingreep ook onder sedatie goed mogelijk is. Het herstel is vergelijkbaar, terwijl de totale tijd op de operatiekamer met bijna 30 procent afneemt. De resultaten zijn gepubliceerd in het internationale wetenschappelijke tijdschrift Journal of Minimally Invasive Gynecology.
Een sterilisatie bij vrouwen gebeurt meestal via een kijkoperatie in de buik. Daarbij worden de eileiders afgesloten of volledig verwijderd, zodat een vrouw niet meer zwanger kan worden. Voor deze operatie krijgen vrouwen doorgaans volledige narcose. Maar is dat eigenlijk altijd nodig? Die vraag stond centraal in het onderzoek van arts-onderzoeker Hilde Sluijter en gynaecologen Huib van Vliet en Dana Huppelschoten van het Catharina Ziekenhuis.
“Bij sedatie brengen we de patiënt met medicijnen in slaap, maar veel minder diep dan bij volledige narcose”, legt Sluijter uit. “De vrouw blijft zelfstandig ademen en heeft geen beademingsbuis nodig. Ze slaapt tijdens de operatie en merkt daar zelf niets van.”
De ingreep vindt nog steeds plaats op een operatiekamer, omdat er steriel gewerkt moet worden. Een speciaal opgeleide sedatiespecialist zorgt voor wat in de volksmond een roesje wordt genoemd en bewaakt onder meer de ademhaling, bloeddruk en hartslag. De vrouw kan een paar uur na de ingreep weer naar huis.

Achttien minuten tijdwinst
Voor het onderzoek werden 46 vrouwen willekeurig verdeeld over twee groepen. De helft kreeg een sterilisatie onder volledige narcose, de andere helft onder sedatie, zonder dat ze wisten wat ze kregen. De onderzoekers wilden vooral weten of vrouwen in het tweede geval net zo snel of sneller zouden herstellen.
Dat eerste bleek het geval. Zowel na 24 uur als na zeven dagen vonden de onderzoekers geen statistisch significant verschil in herstel. Ook het gebruik van pijnstillers verschilde niet tussen beide groepen. Het onderzoek toonde nog een ander opvallend resultaat.De totale tijd op de operatiekamer was bij sedatie gemiddeld achttien minuten korter: 43 minuten tegenover 61 minuten bij volledige narcose. “We zagen dat op verschillende momenten tijd werd gewonnen”, vertelt Sluijter.
De onderzoekers zagen bij geen van de 46 vrouwen complicaties die verband hielden met de verdoving. Omdat het om een relatief kleine onderzoeksgroep gaat, is aanvullend onderzoek nodig om ook uitspraken te kunnen doen over de veiligheid bij vrouwen met een hoger medisch risico.
Je wilt wel zeker weten dat het voor de patiënt minstens even goed is. Dat is altijd de afweging die je maakt
Meer patiënten helpen met dezelfde mensen en middelen
Volgens Van Vliet gaat de betekenis van het onderzoek verder dan alleen die achttien minuten. “We hebben een tekort in de zorg. Daarom moeten we zo efficiënt mogelijk gebruikmaken van alles wat we hebben. Maar je wilt wel zeker weten dat het voor de patiënt minstens even goed is. Dat is altijd de afweging die je maakt.”
De kortere operatiekamertijd kan volgens hem helpen om de beschikbare capaciteit beter te benutten. “Als je normaal gesproken drie van deze ingrepen kunt uitvoeren, zou je met deze tijdwinst mogelijk ruimte hebben voor een vierde. Zonder dat je daarvoor extra operatiekamertijd nodig hebt.”
Ook kunnen er mogelijk kosten worden bespaard, bijvoorbeeld doordat er minder personeel nodig is voor de verdoving. Of de nieuwe werkwijze daadwerkelijk goedkoper is, wordt nog onderzocht. Een afzonderlijke analyse van de kosten is in voorbereiding.
Ook eileiders verwijderen onder sedatie
Het Catharina Ziekenhuis past de werkwijze inmiddels standaard toe bij vrouwen die zich laten steriliseren en een laag medisch risico hebben. Vrouwen met bijvoorbeeld ernstige hart- of longproblemen krijgen doorgaans nog volledige narcose.
Bijzonder is dat de artsen niet alleen sterilisaties uitvoeren waarbij clipjes op de eileiders worden geplaatst. Bij 42 van de 46 vrouwen in het onderzoek werden de eileiders volledig verwijderd.
Dat is om nog een andere reden interessant. Eerder onderzoek van gynaecoloog-oncoloog Jurgen Piek van het Catharina Ziekenhuis heeft laten zien dat veel gevallen van eierstokkanker hun oorsprong hebben in de eileiders. Door deze bij een sterilisatie volledig te verwijderen, kan ook het risico op eierstokkanker worden verlaagd.
Dat juist deze uitgebreidere ingreep onder sedatie mogelijk blijkt, trok internationaal belangstelling. Sluijter presenteerde de resultaten op een Europees congres voor gynaecologische kijkbuisoperaties in Krakau. “Veel aanwezigen waren verbaasd dat we dit onder sedatie uitvoeren”, vertelt ze. “Vooral dat we niet alleen clipjes plaatsen, maar ook daadwerkelijk de eileiders verwijderen.” Na haar presentatie nam een arts uit een ander ziekenhuis contact op om te vragen hoe het Catharina Ziekenhuis deze werkwijze toepast.
Met de publicatie in het Journal of Minimally Invasive Gynecology, het wetenschappelijke tijdschrift van de Amerikaanse vereniging voor gynaecologische kijkbuisoperaties, krijgen de onderzoeksresultaten ook aan de andere kant van de Atlantische Oceaan een podium. Zo brengen de Eindhovense onderzoekers hun werkwijze bij vakgenoten in zowel Europa als de Verenigde Staten onder de aandacht.
We hebben hierin veel te danken aan onze collega’s van Anesthesiologie, en in het bijzonder aan sedatiespecialist Loes Braam
Al jaren op zoek naar slimmere zorg
Het onderzoek staat niet op zichzelf. Al in 2014 begon het Catharina Ziekenhuis met het uitvoeren van bepaalde kijkoperaties in de baarmoeder onder sedatie. Die behandelingen konden daardoor van de operatiekamer naar de polikliniek worden verplaatst. Dat leverde onder meer een kortere verblijfsduur en lagere kosten op. “De volgende vraag was of we ook buiten de baarmoeder, in de buik, onder sedatie konden opereren”, vertelt Van Vliet. “Een sterilisatie was daarvoor een logische volgende stap.”
Van Vliet benadrukt dat die ontwikkeling alleen mogelijk was dankzij de samenwerking met de afdeling Anesthesiologie. “We hebben hierin veel te danken aan onze collega’s van Anesthesiologie, en in het bijzonder aan sedatiespecialist Loes Braam. Zij stonden open voor nieuwe mogelijkheden en hebben ons geholpen om deze werkwijze in de praktijk te brengen. Zonder hun medewerking hadden we deze stap niet kunnen zetten.”
De Catharina Health Foundation droeg financieel bij aan het onderzoek door een deel van de aanstelling van Sluijter mogelijk te maken. Daarmee hielpen donateurs om de mogelijkheden van deze vorm van verdoving wetenschappelijk te onderzoeken.
Volgende stap
De onderzoekers kijken inmiddels verder. Zo wordt onderzocht of ook bepaalde kijkbuisoperaties bij vrouwen met endometriose onder sedatie kunnen plaatsvinden. Bij deze aandoening, waar het Catharina Ziekenhuis expertisecentrum voor is en zodoende ook vrouwen ziet die door andere ziekenhuizen zijn doorverwezen, groeit weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder. Dat kan onder meer pijnklachten veroorzaken.
Of sedatie ook bij deze en andere ingrepen een goed alternatief is, moet nog blijken. Maar volgens Van Vliet laat het huidige onderzoek zien dat bestaande werkwijzen niet vanzelfsprekend de beste hoeven te blijven. De ambitie is daarbij steeds dezelfde: onderzoeken hoe ingrepen minder belastend en efficiënter kunnen worden uitgevoerd, zonder concessies te doen aan de kwaliteit van zorg.
Voor Sluijter vormt de studie een belangrijk onderdeel van haar promotieonderzoek aan de Universiteit Gent naar vernieuwingen in de gynaecologische kijkbuisoperaties. De arts-onderzoeker onderzoekt verschillende manieren om operaties minder belastend en efficiënter te maken. Ze hoopt in 2027 het grootste deel van haar onderzoek af te ronden.
Meer weten? Lees het wetenschappelijke onderzoek in het Journal of Minimally Invasive Gynecology.