Van slimme pacemakerzorg tot rebelse verpleegkundigen: Kennis Café laat zien hoe onderzoek de zorg verbetert

Het Catharina Kennis Café is de zus van de jaarlijkse Wetenschapsavond. Twee evenementen waarop collega’s laten zien hoe onderzoek bijdraagt aan betere zorg voor patiënten. Waar tijdens de Wetenschapsavond de wetenschap in de volle breedte centraal staat, krijgen tijdens het Kennis Café vooral verpleegkundigen en paramedici (zorgverleners die werken naast de arts zoals bijvoorbeeld een logopedist, fysiotherapeut of diëtist) het podium. En dat leverde donderdag met zo’n zeventig bezoekers een afwisselend programma op, met verrassende inzichten en vooral veel aandacht voor wat patiënten daar in de praktijk aan hebben.

Stan van de Sande en Charelle van Kessel openden de bijeenkomst namens het Verpleegkundig Stafbestuur (VSB), dat de belangen van zo’n 1.300 verpleegkundigen in het Catharina Ziekenhuis behartigt en wetenschappelijk onderzoek onder verpleegkundigen stimuleert. Zij benadrukten dat ook achter de onderzoeken die niet op het podium werden gepresenteerd veel werk schuilgaat. „Achter ieder onderzoek, iedere CAT en iedere implementatie schuilt eigenlijk een verhaal van nieuwsgierigheid, doorzettingsvermogen en de drive om de zorg voor onze patiënten te verbeteren.” Een CAT (Critical Appraisal of a Topic) is een korte, systematische beoordeling van bestaand wetenschappelijk onderzoek om een concrete vraag uit de dagelijkse zorgpraktijk te beantwoorden.

Voorzichtigheid geboden

Regieverpleegkundigen Rick Bongers en Isabel van der Steen hielden een alledaagse handeling tegen het licht. Hoe vaak moeten infuuslijnen eigenlijk worden vervangen? Nu gebeurt dat standaard na vier dagen, maar zou zeven dagen ook kunnen zoals tijdelijk gebeurde toen er tekorten waren? Minder vaak vervangen scheelt materiaal, afval en verpleegkundige handelingen. Toch blijkt uit hun onderzoek dat voorzichtigheid geboden is. Hoewel onderzoeken vergelijkbare infectierisico’s laten zien, kunnen zelfs kleine verschillen grote gevolgen hebben wanneer veel patiënten ermee te maken krijgen. Hun conclusie: patiëntveiligheid moet zwaarder wegen dan een mogelijke besparing.

Ina Kleijwegt, destijds ergotherapeut op de afdeling Neurologie, onderzocht of muziek kan helpen bij het herstel na een beroerte. Uit wetenschappelijke studies blijkt dat dagelijks luisteren naar muziek positieve effecten kan hebben op onder meer het geheugen, de stemming, het bewegen en de zelfstandigheid van patiënten. Vooral muziek die iemand zelf prettig vindt, lijkt daarbij van toegevoegde waarde. Het mooie is dat patiënten en hun naasten dit eenvoudig zelf kunnen doen. Het onderzoek vormt de basis voor een voorstel om muziek een plek te geven binnen de bestaande behandeling en revalidatie op de afdeling Neurologie.

Een ander praktisch voorbeeld kwam van Mieke Relou en Etienne Houben uit het Hartcentrum. Zij houden zich bezig met de controle van pacemakers en ICD’s (interne defibrillatoren) en vertelden hoe deze zorg toekomstbestendig kan worden georganiseerd. De uitdaging is groot: alleen al het aantal patiënten met een pacemaker groeit sinds 2018 jaarlijks met bijna 11 procent, terwijl gespecialiseerde medewerkers schaars zijn. „Doorgaan zoals we deden, is niet toekomstbestendig”, was hun boodschap. Daarom kijkt het Hartcentrum kritisch naar welke zorg patiënten écht nodig hebben en hoe die slimmer kan worden georganiseerd. Door thuismonitoring kunnen controles steeds vaker op afstand plaatsvinden en hoeven patiënten minder vaak naar het ziekenhuis. Tegelijkertijd houden zorgverleners meer tijd over voor patiënten die extra aandacht nodig hebben. Dat sluit aan bij de strategie van het Catharina Ziekenhuis om samen met regionale partners de groeiende zorgvraag op te vangen en gespecialiseerde hartzorg toegankelijk te houden.

Rebelse verpleegkundige

Een opvallende rode draad tijdens de bijeenkomst was de rol van de ‘rebelse verpleegkundige’. Want wat als een protocol niet helemaal past bij de patiënt die voor je ligt? Verpleegkundig onderzoeker Mariëlle van Mersbergen-de Bruin liet vanuit haar onderzoek zien dat verpleegkundigen dagelijks oplossingen bedenken om de zorg veilig te houden. Ze passen hun handelen aan, zoeken samenwerking met collega’s of stellen bestaande werkwijzen ter discussie. Juist doordat dit vaak ongemerkt gebeurt, blijft ook verborgen waar de organisatie van die ervaringen kan leren.

Verplegingswetenschapper Eline de Kok (verbonden aan het UMC Utrecht), die promoveerde op onderzoek naar rebels verpleegkundig leiderschap, trad op als presentator van de avond. Zij had inhoudelijk afgetrapt met een lezing over rebels verpleegkundig leiderschap en kwam daar meermaals op terug. Rebelse verpleegkundigen zijn niet uit op het overtreden van regels, maar durven bestaande gewoonten ter discussie te stellen wanneer ze denken dat de zorg beter kan. Ze zijn nieuwsgierig, stellen vragen en zoeken soms een eigen weg. Dat levert niet altijd direct begrip op, maar kan wel het begin zijn van verandering. De boodschap: geef professionals ruimte om kritisch te blijven en ideeën aan te dragen.

Ook de verbinding met de Wetenschapsavond kreeg een plek in het programma. Marjolein Groeneveld, die in april samen met Wendy Leurs de hoofdprijs won, vertelde over hun onderzoek naar slimme valpreventie.

Op nieuwe ideeën brengen

Naast de presentaties was er tijdens het Kennis Café gelegenheid om onderzoeksposters te bekijken en met collega’s in gesprek te gaan. Daarmee bood de bijeenkomst niet alleen ruimte om onderzoeksresultaten te delen, maar ook om elkaar op nieuwe ideeën te brengen.

Net als tijdens de Wetenschapsavond waren ook aan het Catharina Kennis Café prijzen verbonden. Het publiek kon stemmen op zijn favoriete presentatie en poster. Daarnaast beoordeelt een jury de inzendingen voor de juryprijs voor opkomend talent.

Wie er met de prijzen vandoor gaan, blijft nog even spannend. De winnaars worden maandag 12 oktober bekendgemaakt. Daarmee krijgt het Kennis Café volgende week nog een feestelijk vervolg.