Hersentumorcentrum Brabant

De klachten die mensen met een hersentumor kunnen ervaren hangen erg af van de plaats binnen de hersenen waar de tumor zit, de grootte en de groeisnelheid van de tumor. Dezelfde klachten kunnen ook optreden bij andere hersenaandoeningen dan hersentumoren. 

Enkele van de meest voorkomende klachten zijn: 

• Uitvalsverschijnselen. 

Indien een tumor  (of het vocht eromheen) het omringende hersenweefsel beschadigt of erop drukt, kan dit weefsel minder goed functioneren. Het gevolg daarvan is dat er uitvalsverschijnselen optreden, zoals verlammingsverschijnselen, moeilijker lopen, problemen met spreken of een deel van het gezichtsveld missen  

• Veranderingen in denken en karakter. 

 Wanneer de tumor groeit in een neurologisch ‘stil’ gebied, dat wil zeggen een deel van de hersenen waar uitval van functie minder snel opvalt, kan deze enige tijd onopgemerkt groeien.  Er kunnen dan geleidelijk klachten ontstaan van veranderingen in het denken, zoals problemen met aandacht, geheugen of concentratie. Soms ontstaan er karakterveranderingen zoals drukker worden, ongeremd reageren en  sneller geïrriteerd zijn. Het kan ook  zijn dat mensen  juist minder spontaan en vooral trager gaan n reageren , minder emoties  tonen en worden steeds passiever worden. 

• Epileptische aanvallen.  

Epileptische aanvallen komen in meerdere vormen voor. Bij een aanval kan iemand plotseling vallen en  bewusteloos zijn met strekken en heftig schokken van armen en benen. Soms is een aanval echter beperkt tot kleine schokjes in bv een hand of een kortdurende “afwezigheid”. 

• Hoofdpijn. 

Wanneer een tumor (en het vocht daaromheen, oftewel oedeem) extra ruimte inneemt, neemt ook de druk binnen de schedel toe. Bij druktoename binnen de schedel kunnen diverse klachten optreden, zoals aanhoudende hoofdpijn, misselijkheid en braken. Als de druk erg hoog wordt, kan sufheid optreden. Lang niet alle hersentumoren veroorzaken hoofdpijn. 

De klachten als gevolg van een hersentumor ontstaan meestal geleidelijk. In een heel enkel geval kan een bloeding in een tumor optreden waardoor klachten ineens ontstaan. Dit kan  het moeilijker maken om de juiste diagnose te stellen, omdat bij het plotseling optreden van neurologische uitval meteen aan een beroerte wordt gedacht. 

Gliomen

Glia-cellen zijn steuncellen in de hersenen. Zij voeden, beschermen, isoleren en ondersteunen de zenuwcellen. Tumoren die uit deze cellen ontstaan, heten gliomen. De meeste gliomen ontstaan uit astrocyten. Dit zijn kleine, stervormige cellen (het Latijnse woord aster betekent ster). Deze tumoren heten astrocytomen. Een kleiner deel van de gliomen ontstaat uit oligodendrocyten. Deze cellen vormen de isolatielaag rond zenuwbanen. Deze tumoren heten oligodendrogliomen.

Het glioblastoom is het meest voorkomende en ook meest agressieve glioom.

Gliomen worden ingedeeld op:

• graad van kwaadaardigheid (graad 2 tot en met 4)
• moleculaire kenmerken van de tumor

Meningeomen

Een meningeoom is een tumor die ontstaat in de hersenvliezen. Deze vliezen zitten rond de hersenen en het ruggenmerg. De tumor zit dus niet in de hersenen zelf, maar kan wel tegen de hersenen aandrukken. In meer dan 90% van de gevallen is een meningeoom goedaardig. Dit betekent dat de tumor op één plek blijft en niet uitzaait.

Bij 5 tot 7% van de patiënten is er sprake van een atypisch meningeoom. Deze tumor kan:

• in het hersenweefsel groeien
• op meerdere plekken in de hersenvliezen terugkomen

In zeldzame gevallen (1 tot 2%) is een meningeoom kwaadaardig. Een meningeoom komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen en ontstaat meestal op middelbare leeftijd. De tumor groeit vaak langzaam, waardoor klachten geleidelijk ontstaan.

Zeldzame hersentumoren

Sommige hersentumoren komen weinig voor (ongeveer 1 tot 5%). Deze tumoren komen vaker voor bij kinderen dan bij volwassenen.

Voorbeelden van zeldzame hersentumoren zijn:

• ependymoom
• medulloblastoom
• kiemceltumoren (germinoom en non-germinoom)

Een ependymoom ontstaat uit ependymcellen. Deze cellen bekleden de wand van de hersenkamers. De tumor komt daarom vooral voor in en bij de hersenkamers, maar kan ook ontstaan in het ruggenmerg of de onderste ruggenmergwortels.

Een medulloblastoom ontstaat uit onrijpe zenuwcellen in de kleine hersenen. Deze cellen zijn vaak overgebleven uit een vroeg stadium van de ontwikkeling.

Een kiemceltumor ontstaat uit kiemcellen. Dit zijn voorlopers van eicellen of zaadcellen. Deze tumoren ontstaan meestal in de teelballen of eierstokken, maar heel soms in de hersenen.

Primair centraal zenuwstelsel lymfoom (PCNSL)

Het primair centraal zenuwstelsel lymfoom (PCNSL) is een vorm van lymfeklierkanker. Deze tumor komt alleen voor in het centrale zenuwstelsel, zoals:

• de hersenen
• het hersenvocht
• het ruggenmerg
• het oog

Meer informatie

Voor meer informatie kunt u terecht op: https://hersentumor.nl

Radiotherapie (bestraling)

Uitwendige bestraling (radiotherapie) is een behandeling waarbij een tumor plaatselijk wordt bestraald.

De straling beschadigt kankercellen. Kankercellen delen zich sneller dan gezonde cellen en zijn daardoor gevoeliger voor straling. Hierdoor raakt het erfelijk materiaal (DNA) beschadigd. Bij voldoende schade kan de kankercel zich niet meer herstellen en sterft deze af.

Door zo gericht mogelijk te bestralen, worden vooral kankercellen beschadigd en blijven gezonde cellen zoveel mogelijk gespaard.

Soorten bestraling bij een hersentumor

Er zijn verschillende vormen van bestraling:

• conformele radiotherapie
• intensiteit gemoduleerde radiotherapie (IMRT)
• stereotactische bestraling (precisiebestraling)
• protonentherapie

Conformele radiotherapie en IMRT

Deze behandeling bestaat meestal uit 2 tot 5 stralenbundels die vanuit verschillende richtingen op de tumor worden gericht. De bundels worden per patiënt aangepast aan de vorm van de tumor. Dit heet conformele radiotherapie.

Bij intensiteit gemoduleerde radiotherapie (IMRT) wordt ook de sterkte van de stralenbundels per patiënt aangepast.

Deze behandelingen vinden plaats in:

• Instituut Verbeeten
• Catharina Ziekenhuis

Stereotactische bestraling (precisiebestraling)

Bij stereotactische bestraling wordt de tumor zeer nauwkeurig bestraald met smalle stralenbundels uit verschillende richtingen.

Hierdoor kan een hoge dosis straling worden gegeven in een klein aantal behandelingen.

Deze behandeling wordt onder andere toegepast bij:

• uitzaaiingen in de hersenen (hersenmetastasen)
• tumoren van de hersenvliezen (meningeomen)
• terugkerende hersentumoren (gliomen)
• kleine, goedaardige tumoren van de gehoorzenuw

Stereotactische bestraling kan worden uitgevoerd met:

• een lineaire versneller
• de Gamma Knife

Binnen het Hersentumorcentrum Brabant:

• vinden behandelingen met een lineaire versneller plaats in Instituut Verbeeten en het Catharina Ziekenhuis
• vinden behandelingen met de Gamma Knife plaats in het ETZ

Protonentherapie

Protonentherapie is een vorm van bestraling waarbij protonen (geladen deeltjes) hun energie vooral in de tumor afgeven.

Voor sommige patiënten met een langzaam groeiende hersentumor kan deze behandeling voordelen hebben. De radiotherapeut beoordeelt per patiënt of protonentherapie geschikt is.

Voor deze behandeling werken wij samen met:

• Maastro Clinic in Maastricht
• Holland PTC in Delft

Chemotherapie is een behandeling van kanker met medicijnen (cytostatica). Deze medicijnen remmen de snelle deling van kankercellen. Hierdoor kunnen kankercellen zich minder goed vermenigvuldigen en gaan ze uiteindelijk dood. Het doel van chemotherapie is om zoveel mogelijk kankercellen te vernietigen, terwijl gezonde cellen zo min mogelijk worden beschadigd.

Kankercellen reageren verschillend op medicijnen. Daarom wordt vaak een combinatie van verschillende middelen gebruikt.

Chemotherapie bij hersentumoren

Bij een glioblastoom bestaat de behandeling vaak uit een combinatie van bestraling en chemotherapie. De chemotherapie bestaat in de meeste gevallen uit temozolomide.
Bij laaggradige gliomen worden vaak de volgende schema’s gebruikt:

• PCV (procarbazine, CCNU [lomustine] en vincristine)
• temozolomide

Bijwerkingen

Bijwerkingen van chemotherapie kunnen onder andere zijn:

• vermoeidheid
• een tekort aan bloedplaatjes
• een tekort aan witte bloedcellen

Meer informatie: Behandeling met medicatie: Chemotherapie (Video) 

Omdat een hersentumor een ernstige aandoening is, willen veel patiënten extra zekerheid over hun behandeling. U kunt daarom een tweede mening (second opinion) aanvragen. Dit betekent dat een andere arts uw situatie en behandeling beoordeelt.

U heeft altijd recht op een second opinion. Als u dit wilt, kunt u dit bespreken met uw behandelend arts. Deze kan u helpen bij de aanvraag.

Wilt u ons om een second opinion vragen? Lees dan: Second opinion aanvragen: zo werkt het

Er verandert veel in het leven van u en uw naasten. In de meeste gevallen krijgt u steun van familie, vrienden en kennissen. Ook uw huisarts en zorgverleners in het ziekenhuis kunnen u begeleiden bij het verwerken van wat er gebeurt. Het is heel normaal als u extra steun nodig heeft. U kunt hiervoor terecht bij uw huisarts of praktijkondersteuner.

Binnen het Hersentumorcentrum Brabant kunt u begeleiding krijgen van:

• een medisch maatschappelijk werker
• een psycholoog

Begeleiding buiten het ziekenhuis

Ook buiten het ziekenhuis zijn er mogelijkheden voor ondersteuning.

IPSO-centra

Op meerdere plaatsen in Noord-Brabant zijn IPSO-centra (Centra voor leven met en na kanker).

Hier kunt u terecht voor:

• een luisterend oor
• contact met lotgenoten
• activiteiten gericht op ontspanning en verwerking
• ondersteuning bij het (her)vinden van fysieke en mentale kracht

Deze ondersteuning is er niet alleen voor mensen met kanker, maar ook voor mantelzorgers, familieleden en nabestaanden.

Meer informatie: IPSO-centra

Care for Cancer

Care for Cancer biedt persoonlijke begeleiding aan mensen met kanker en hun naasten. De organisatie ondersteunt ook mantelzorgers en werkgevers.

De consulenten zijn ervaren oncologieverpleegkundigen. Zij:

• bezoeken u thuis
• beantwoorden vragen over uw diagnose en behandeling
• geven praktische tips voor uw situatie thuis en op het werk

Meer informatie: Care for Cancer

Revalidatie

Een hersentumor heeft vaak veel invloed op uw dagelijks leven. Het kan invloed hebben op bewegen, conditie, denken, emoties en gedrag. Hierdoor kunnen beperkingen ontstaan in dagelijkse activiteiten, werk en relaties. Deze beperkingen noemen we Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH). Het leren omgaan met deze veranderingen kan lastig zijn. Extra begeleiding kan u hierbij helpen. Welke vorm van begeleiding het meest geschikt is, bespreekt u met uw zorgverleners in het ziekenhuis of met uw huisarts.

Fysiotherapie

Een oncologiefysiotherapeut begeleidt mensen met kanker bij lichamelijke en psychische klachten.

Voorbeelden van klachten zijn:

• verminderde spierkracht
• conditieverlies
• vermoeidheid
• verminderde beweeglijkheid
• verstoorde lichaamsbeleving

De fysiotherapeut geeft advies over het opbouwen van uw conditie en het bewaken van uw grenzen. Ook leert u hoe u zelf kunt omgaan met uw klachten.

Meer informatie:

• Oncologiefysiotherapie
• Fysiotherapie en kanker

Ergotherapie

Een ergotherapeut helpt u bij dagelijkse activiteiten, zoals zelfzorg, huishouden, werk en ontspanning.

U krijgt advies over:

• hulpmiddelen en aanpassingen in huis
• het verdelen van uw energie
• omgaan met geheugen- of concentratieproblemen

Meer informatie:
Ergotherapie

Revalidatiearts

Een revalidatiearts brengt uw beperkingen in kaart en adviseert over verdere behandeling en begeleiding.

Binnen het Hersentumorcentrum Brabant werken wij samen met Libra Revalidatie.

(Neuro)psycholoog

Een neuropsycholoog onderzoekt hoe het gaat met uw denken, emoties en gedrag.

U kunt begeleiding krijgen bij:

• geheugenproblemen
• concentratieproblemen
• somberheid
• veranderingen in gedrag

NAH-begeleiding

Er zijn ook specialisten die zich richten op Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH).

Zij helpen u bij het omgaan met de gevolgen in het dagelijks leven.

Meer informatie:

• Begeleiding bij hersenletsel (NAH)
• Hersenz behandelprogramma

Contact met lotgenoten

U kunt ook in contact komen met mensen die hetzelfde meemaken. Dit kan helpen bij het delen van ervaringen.

Meer informatie:
Hersentumor Vereniging

Laatste levensfase

Als genezing niet meer mogelijk is, richt de behandeling zich op het verminderen van klachten en het verbeteren van de kwaliteit van leven.

In deze fase is er aandacht voor:

• lichamelijke klachten
• psychische ondersteuning
• sociale aspecten
• zingeving

Meer informatie over palliatieve zorg

• Praat op tijd over uw levenseinde
• Wensenboekje (Palliaweb)
• Informatie over palliatieve zorg

Samen beslissen

Samen beslissen over uw behandeling

Jong en kanker (AYA)

AYA staat voor Adolescents & Young Adults: jongvolwassenen met kanker.

• Jongeren en kanker
• Jong & kanker

Een hersentumor en de behandeling daarvan kunnen veel gevolgen hebben. Deze kunnen uw dagelijks leven beïnvloeden.

Uw zorgverleners gaan hier graag met u en uw naaste over in gesprek. Zij bespreken uw zorgen en bekijken samen met u de mogelijkheden om klachten of beperkingen te verminderen. Ook zoeken zij samen met u naar oplossingen voor praktische problemen.

De gespreksagenda helpt u bij de voorbereiding op een afspraak met uw zorgverlener.

Meer informatie

• Gespreksagenda (boekje)
• Gespreksagenda (poster)

“

Bijwerkingen van radiotherapie (RT)

Radiotherapie (bestraling) kan bijwerkingen geven. Niet iedereen krijgt hiermee te maken. Welke klachten u heeft, verschilt per persoon. Dit hangt onder andere af van de plaats van de bestraling, de dosis en uw persoonlijke situatie.
Veel voorkomende klachten zijn:

• vermoeidheid
• haaruitval in het bestraalde gebied
• huidreacties, zoals roodheid of gevoeligheid
• hoofdpijn
• problemen met concentratie of geheugen

Deze klachten ontstaan meestal geleidelijk tijdens de behandeling of kort daarna.
Sommige klachten kunnen langer aanhouden. Uw zorgverleners bespreken met u welke klachten u kunt verwachten en wat u kunt doen om deze te verminderen. In veel gevallen nemen de klachten na verloop van tijd weer af.

Bijwerkingen van anti-epileptica

Anti-epileptica zijn medicijnen die worden gebruikt om epileptische aanvallen te voorkómen.
Deze medicijnen kunnen ook bijwerkingen geven. Niet iedereen krijgt hiermee te maken. De meest voorkomende klachten zijn:

• slaperigheid of vermoeidheid
• duizeligheid
• problemen met concentratie
• trager reageren
• stemmingsveranderingen

Soms kunnen er ook andere reacties optreden, zoals huidklachten of veranderingen in het gewicht.
Vaak nemen deze klachten na verloop van tijd af, als uw lichaam gewend raakt aan het medicijn.
Als u last heeft van bijwerkingen, is het belangrijk dit te bespreken met uw arts. Samen kunt u kijken of aanpassing van de dosering of het medicijn mogelijk is.
Stop nooit zelf met uw medicatie zonder overleg met uw arts.

Een hersentumor en de behandeling daarvan kunnen gevolgen hebben voor uw rijgeschiktheid. Dit heeft vooral te maken met:

• veranderingen in het denken of reactievermogen
• problemen met zien
• het optreden van epileptische aanvallen
• vermoeidheid of verminderde concentratie

In Nederland gelden regels voor rijgeschiktheid bij aandoeningen van de hersenen. Soms mag u tijdelijk niet autorijden. In andere situaties is een medische beoordeling nodig.
 
Het is belangrijk dat u dit bespreekt met uw arts. Samen kijkt u wat in uw situatie veilig en toegestaan is. Uw arts kan u zo nodig doorverwijzen voor een medische keuring. Rijden is alleen verantwoord als dit veilig is voor uzelf en voor anderen.
 
Meer informatie: Wat zijn de regels voor rijden met een hersentumor? – CBR